HẠN CHẾ THẤP NHẤT TRÌNH TRẠNG Ô NHIỄM NGUỒN NƯỚC
Ô nhiễm môi trường nước là hiện tượng nguồn nước (bao gồm cả nước mặt và nước ngầm) bị nhiễm bẩn; thay đổi thành phần và chất lượng theo chiều hướng xấu; trong nước có các chất độc hại ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sức khỏe người và hệ sinh vật. Biểu hiện ô nhiễm môi trường nước thường thấy nhất là nước có màu lạ (màu vàng, màu đen, màu nâu đỏ,...), mùi lạ (mùi tanh hôi, thối nồng nặc, mùi thum thủm,…) và xuất hiện váng, nổi bọt khí, có nhiều sinh vật sống trong nước bị chết.
Tình trạng ô nhiễm môi trường nước ở Việt Nam đã diễn ra khá phổ biến; rất nhiều dòng sông, kênh, rạch, ao, hồ nước bị ô nhiễm nước khiến cá chết hàng loạt; ở một số địa phương, nhân dân sử dụng nước ngầm bị phơi nhiễm các loại bệnh nguy hiểm như: ung thư, viêm da …. Các nguồn nước chất lượng kém hoặc ô nhiễm gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của con người, động thực vật, kinh tế và đời sống của cộng đồng.
Sơn La nằm trong lưu vực của 2 con sông lớn là sông Đà và sông Mã. Sông Đà gồm các phụ lưu: Suối Muội, suối Nậm Bú, suối Sập Vạt, suối Nậm Giôn, suối Nậm Mu, suối Sập, suối Tấc. Sông Mã gồm các phụ lưu chính: Nậm Công, Nậm Ty, Nậm Sọi, Nậm Lệ. Ngoài ra, tỉnh ta còn có rất nhiều suối nhỏ, hồ nhỏ tạo cho Sơn La có mạng lưới sông, suối, hồ nước tương đối lớn trung bình từ 0,5- 1,8km/km2.
Tuy nguồn nước khá dồi dào, phong phú nhưng tỉnh ta đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước; suy giảm lượng nước; tình trạng ô nhiễm nguồn nước của tỉnh Sơn La chưa phổ biến như ở các thành phố lớn, các tỉnh đồng bằng, nhưng đã xảy ra tình trạng ô nhiễm nguồn nước thành phố Sơn La và một số huyện.
Nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường nước đầu tiên bắt nguồn từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi. Theo đó, các loại thức ăn thừa không qua xử lý, phân và nước tiểu của vật nuôi xả trực tiếp ra môi trường chính là những tác nhân dễ dàng nhận thấy nhất. Bên cạnh đó, trong quá trình sản xuất nông nghiệp, việc người dân sử dụng các hóa chất bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu, diệt cỏ,… vượt quá liều lượng được khuyến cáo cũng chính là các yếu tố gây ô nhiễm môi trường nước mặt và nước ngầm do hóa chất bị tồn dư. Thậm chí, một số bà con nông dân còn sử dụng những loại hóa chất bị cấm như thuốc trừ sâu Monitor, Thiodol,… điều này không chỉ dẫn đến ô nhiễm nước mà còn vô cùng độc hại cho người sử dụng, nhất là khi không được trang bị dụng cụ bảo hộ lao động. Ngoài ra, việc cất giữ, bảo quản thuốc không đúng cách, bày ở khắp nơi trong nhà cũng khiến nguồn nước sinh hoạt bị nhiễm độc. Hoặc, việc vứt bỏ các vỏ chai đựng hóa chất bảo vệ thực vật sau khi sử dụng bừa bãi xuống bờ ruộng, kênh rạch cũng là yếu tố nguy cơ.
Nguyên nhân tiếp theo là do biến đổi khí hậu cộng với tác động của con người thông qua các hoạt động khai thác khoáng sản; nước thải công nghiệp tại các cơ sở sản xuất chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa triệt để; nguồn nước thải sinh hoạt từ các khu đô thị, khu dân cư … Bên cạnh đó, việc quản lý khai thác nguồn nước chưa chặt chẽ do thiếu điều tra đánh giá chi tiết và quy hoạch; việc cắm mốc hành lang bảo vệ nguồn nước chưa được chủ các cơ sở cung cấp dịch vụ sử dụng nước chú trọng, các chủ hồ đập chưa xác định rõ trách nhiệm quản lý và gia tăng các hoạt động sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi nên một số nguồn nước có dấu hiệu ô nhiễm gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sinh hoạt.
Để khắc phục và hạn chế thấp nhất tình trạng ô nhiễm nguồn nước, tỉnh ta cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:
Một là, Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường, bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức về tác động của ô nhiễm môi trường nước đến sức khỏe con người, động vật và thực vật là một biện pháp quan trọng để khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường nước. Tăng cường các hoạt động giáo dục, tuyên truyền, các chương trình đào tạo, khuyến khích sử dụng sản phẩm tái chế, bảo vệ nguồn nước và tạo ra những thói quen sống xanh, bảo vệ môi trường nước. Tuyên truyền về tiết kiệm nước là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường nước. Tuyên truyền việc sử dụng nước đúng cách và tiết kiệm có thể giúp giảm thiểu nhu cầu sử dụng nước, từ đó giảm thiểu lượng nước được xử lý và thải ra môi trường. Tuyên truyền để nhân dân sử dụng sản phẩm hữu cơ và tái chế. Các sản phẩm hữu cơ và các sản phẩm tái chế giúp giảm thiểu sự phát tán của các hóa chất và chất độc hại ra môi trường, giảm thiểu lượng chất thải được đưa vào môi trường qua việc sử dụng lại các sản phẩm đã sử dụng.
Hai là, Hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tại các khu đô thị, khu dân cư, khu công nghiệp, khu chăn nuôi tập trung; khu chế biến các sản phẩm nông nghiệp (cà phê, sắn..). Khuyến khích người dân vùng nông thôn áp dụng giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường nước bằng cách xây dựng hầm cầu tự hoại, hầm biogas cải tiến để xử lý nước thải, tránh xả trực tiếp phân và nước tiểu trong chăn nuôi ra môi trường. Nghiên cứu, tổ chức thí điểm mô hình tự quản môi trường; xã hội hóa thu gom rác thải đối với một số xã nông thôn mới trên địa bàn tỉnh; từng bước xã hội hóa trong thu gom rác thải khu vực nông thôn. Xử lý triệt để các nguồn nước ô nhiễm: Xử lý nước thải là một trong những biện pháp cần thiết để khắc phục ô nhiễm môi trường nước. Nước thải là nước đã được sử dụng và chứa đựng các chất ô nhiễm như chất thải hữu cơ, chất độc hại và các hợp chất hóa học khác. Nếu không được xử lý đúng cách, nước thải sẽ gây ra tác động xấu đến môi trường, gây ra ô nhiễm môi trường nước và ảnh hưởng rất xấu đến sức khỏe con người.
Ba là, xử lý triệt để rác thải sinh hoạt, nếu không được xử lý đúng cách, có thể gây ra ô nhiễm môi trường nước thông qua quá trình phân hủy sinh học hoặc qua quá trình xả thẳng vào môi trường. Tách rác đúng cách để đảm bảo các loại rác không gây ô nhiễm môi trường sẽ được xử lý một cách hiệu quả. Sử dụng phương pháp xử lý rác thải bằng công nghệ hiện đại như công nghệ đốt cháy rác, công nghệ xử lý bằng vi sinh vật hoặc công nghệ xử lý bằng khí hóa học để giảm thiểu lượng rác thải được đưa vào môi trường. Giảm thiểu sử dụng các sản phẩm đóng gói bằng nhựa và tăng sử dụng các sản phẩm đóng gói bằng giấy, bìa, hoặc vật liệu hữu cơ khác.
Bốn là, Triển khai thực hiện việc phân loại rác thải tại nguồn, rà soát lại hệ thống xử lý rác thải hiện có để đáp ứng việc xử lý rác sau khi đã thực hiện việc phân loại tại nguồn từ ngày 01/01/2025 theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; thực hiện việc di chuyển các cơ sở chăn nuôi ra khỏi khu đô thị, khu dân cư nông thôn theo quy định của Luật Chăn nuôi để chuyển vào các khu, cụm công nghiệp, yêu cầu tất cả các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Có biện pháp quản lý tại khu vực đầu nguồn và không để người dân xả nước thải, rác thải ra sông, suối, hồ nước; quản lý chặt chẽ việc xả thải ra môi trường của các nhà máy, cơ sở chế biến cà phê... .
Năm là, cải tiến công tác sản xuất nông nghiệp bằng cách dùng phương pháp tự nhiên để tạo dinh dưỡng cho đất, kết hợp sử dụng cây trồng kháng sâu bệnh tốt để hạn chế sử dụng các hóa chất độc hại. Chuyển đổi cơ cấu, giống cây trồng, vật nuôi, điều chỉnh mùa vụ, kỹ thuật sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu; áp dụng các biện pháp canh tác nông nghiệp thông minh ứng phó với biến đổi khí hậu, sản xuất nông nghiệp an toàn. Chủ động ứng dụng nông nghiệp xanh (Nông nghiệp xanh là một phương pháp sản xuất nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường). Các biện pháp ứng dụng nông nghiệp xanh có thể bao gồm: Sử dụng các phương pháp canh tác thân thiện với môi trường như canh tác sử dụng phân bón hữu cơ thay vì phân bón hóa học để giảm thiểu sử dụng các hóa chất độc hại; sử dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước và tái sử dụng nước thải trong sản xuất nông nghiệp để giảm thiểu lượng nước được sử dụng trong sản xuất.
Sáu là, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động xả thải tại các khu công nghiệp để kịp thời phát hiện và xử lý sai phạm. Các nhà máy, xí nghiệp cần xây bể xử lý nguồn nước thải thay vì xả trực tiếp ra môi trường bên ngoài cũng là biện pháp xử lý ô nhiễm môi trường nước hiệu quả. Nhà nước cần đẩy mạnh đầu tư xây dựng thêm những hệ thống xử lý nước thải, rác thải đạt chuẩn. Tích cực đầu tư nghiên cứu để tìm ra các biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường nước hiệu quả hơn. Tiếp tục hỗ trợ trang thiết bị thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên quy mô cấp huyện, thành phố đảm bảo thu gom triệt để, hạn chế ô nhiễm môi trường. Quản lý thu gom bao bì, chai, lọ thuốc BVTV sau khi sử dụng.
Bảy là, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát, bảo vệ môi trường. Cải tiến, hoàn thiện và phát triển hệ thống tổ chức quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường, biến đổi khí hậu. Nâng cao số lượng, chất lượng cán bộ quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường. Tăng cường sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ môi trường từ khâu xét duyệt, thẩm định đến triển khai thực hiện và vận hành dự án. Kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu thẩm định dự án đầu tư, kiên quyết không triển khai thực hiện dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, phát sinh nhiều chất thải, các dự án có hệ thống xử lý môi trường không đảm bảo. Duy trì hoạt động quan trắc môi trường tỉnh để kịp thời phát hiện, cảnh báo và có biện pháp xử lý đối với các nguy cơ, tiềm ẩn về môi trường./.
Lâm Phương