No title... No title... No title... No title...
image advertisement
image advertisement
Con rồng cháu tiên trong kiến trúc - mỹ thuật Việt Nam xưa
Lượt xem: 133

CON RỒNG CHÁU TIÊN TRONG KIẾN TRÚC - MỸ THUẬT VIỆT NAM XƯA

                                                                                 

                                                                                                                                                     Nguyễn Tấn Tuấn

Truyện họ Hồng Bàng (Lĩnh Nam chích quái, thế kỷ 15) có chuyện Lạc Long Quân dạy dân vùng cao xăm mình để tránh bị con giao long làm hại. Con rồng Việt Nam xuất phát cụ thể từ con vật gọi là giao long (thuồng luồng). Một số nhà nghiên cứu cho rằng vật tổ của người Việt là con "cá sấu" (Theo Từ điển Tiếng Việt của Văn Tân), hoặc con "lân trùng" (rắn có vảy) hay con "giao long", một loài cá…

RỒNG TRONG KIẾN TRÚC VIỆT CỔ

Trong cuốn Văn học dân gian Việt Nam của hai tác giả Ðinh Gia Khánh và Chu Xuân Diên đã chứng minh rồng Việt chính là con cá sấu, vật tổ chính của người Việt cổ (tạp chí Khảo cổ học, 1983, số 2). Khởi đi từ con rồng - sấu, con rồng Việt trong lịch sử đã biến đổi nhiều do sự tích hợp các yếu tố du nhập từ bên ngoài. Từ đó trong các kiến trúc, mỹ thuật khảo cổ qua các triều đại phong kiến nước ta xuất hiện các loại rồng khác nhau như sau:

1. Rồng thời Đại Việt: Đó là hình dạng rồng in trên mảnh sành được phát hiện ở tỉnh Bắc Ninh. Rồng đầu sấu đã biến mất, còn loại rồng đầu ngắn hơn và cổ dài, cánh và vây lưng được thể hiện những đường vạch dài, râu và lông ở khuỷu chân là hình dạng của con rồng thời Ðại Việt cổ.

2. Rồng thời Ngô (939 - 965), thể hiện trên một viên gạch tìm thấy ở thành Cổ Loa, chiều dài chung của rồng ngắn hơn các loài rồng thường thấy, thân mèo, vây lưng cá.

3. Rồng hình rắn: Là hình dạng loài rồng nổi tiếng của Thời Lý (1010 – 1225). Và Thời Trần (1225-1400). Rồng trên các điêu khắc, chạm trổ của thời kỳ này là biểu tượng cho nhà vua, cho sự thịnh vượng của triều đại phong kiến. Có điều, con rồng Lý là rồng văn, còn rồng đời Trần là rồng võ. Nói cách khác rồng thời nhà Trần tư thế dũng mãnh hơn rồng thời nhà Lý.

4. Rồng - Ðầu Sư tử/Lân:

Con rồng đời Lê tuy vẫn kế thừa hình tướng của rồng  thời Lý - Trần, nhưng cũng đã ảnh hưởng văn hóa rồng nhập ngoại. Hình dạng của con rồng Trung Hoa, hung dữ hơn. Tuy nhiên đến thời Tây Sơn, các nghệ nhân điêu khắc chạm trổ mỹ thuật Việt Nam đã khôi phục lại hình dạng của rồng đời Trần và thời Lê Sơ: thân rồng thời này đẹp, uyển chuyển, mềm mại nhưng có cái đầu trông rất dũng mãnh. Ðầu rồng này giống như hình rồng trên đồng tiến Cảnh Thịnh (1792-1802): đầu sư tử/ lân.

5. Rồng thời Nguyễn: Giai đoạn 1802-1883; sự mới mẻ của nó là đuôi rồng hình xoắn ốc và toả nhiều vây dạng đao lửa dài. Rồng thời Nguyễn giai đoạn 1883-1945 biến đổi theo sự suy đổi của nghệ thuật giai đoạn này: mất đi vẻ tự nhiên và dũng mãnh, trở nên thô cứng và ước lệ.

CHIM LẠC VÀ MẸ ÂU CƠ

Nếu truyện Họ Hồng Bàng trong Lĩnh Nam chích quái  nói về tục vẽ mình theo hình giao long đã cho thấy người Việt cổ đồng nhất mình với vật tổ giao long, thì hình người hoá trang đội lốt chim trên các trống đồng lại cho thấy người Việt cổ cũng đồng hoá mình với chim. Giao long và chim là vật tổ của người Việt cổ (Văn Lang hay Lạc Việt). Chim thấy trên trống đồng gồm loại chim bay và chim đứng. Loại chim bay là chim lạc. Chim đứng trên mái nhà hình thuyền giống chim công, gà và đa số đứng dưới đất là loài chim nước: cò, bồ nông, ...

Kết hợp thể "âm dương lưỡng hợp" chim-rồng ở đây  là giao long và chim lạc. Ðó là những biểu hiện ở một số mặt trống đồng (Hoà Bình, Phú Xuyên) và không thuần nhất, tức chim lạc xen với các loại chim nước ở một số mặt trống đồng khác. Phải chăng do hiện tượng không thuần nhất này mà Lạc - Long đã thành Lạc Long Quân - Âu cơ? Chim-rồng là đề tài còn bảo lưu mãi về sau: hình in trên viên gạch phát hiện ở chùa Lim trong một ngôi mộ cổ (Thế kỷ 1, sau CN).

CHA RỒNG, MẸ TIÊN

Lạc Long Quân - Âu cơ ở đây đã là tôn danh: Quân  (vua) và Cơ (cũng gọi là ky: mỹ hiệu của phụ nữ) theo Ðào Duy Anh (Hán Việt từ điển). ở đây vấn đề là tại sao "Lạc Long Quân – Âu cơ" lại trở thành "Cha Rồng - mẹ Tiên"?. Việc xác định tông tích của Âu Cơ là tiên xuất hiện lần đầu trong Lĩnh Nam chích quái (thế kỷ 15) tại đoạn đối thoại của Lạc Long Quân có ghi: "Ta là nòi rồng, đứng đầu thuỷ tộc, nàng là giống tiên, sống ở trên đất...". Do đó việc giải đáp vấn đề nói trên buộc các nhà nghiên cứu lịch sử phải truy cứu các dữ liệu lịch sử, văn hoá của thời đại đó.

Giai đoạn trong và trước thế kỷ 15: thời Lý - Trần. Cụ thể trong nghệ thuật đồ tượng Lý - Trần, các công trình nghiên cứu đã cho chúng ta thấy có rất nhiều phù điêu, hình chạm khắc và tượng tròn (gỗ và đá) về đề tài "tiên" ở nhiều di tích khác nhau (Hiện có ở chùa Phật Tích, Chương Sơn, Long Ðội, chùa Dâu, chùa Bối, Thái Lạc...)  và có thần chỉ sống bằng hương thơm (có đến 6.333 vị);

Phải chăng đó là cơ sở lịch sử - văn hoá của thời kỳ đạo Phật là Quốc Giáo mà tác giả Lĩnh Nam chích quái đã dựa vào đó mà "tiên hoá" mẹ Âu Cơ, tức chim đã được biến thành tiên. Ðó là nguyên nhân lịch sử mà cụ thể là "Lạc Long Quân - Âu Cơ" thành "Cha rồng - mẹ tiên" rất thiêng liêng và tự hào đối với dân tộc Việt Nam.

Thông tin doanh nghiệp
  • 7 trường hợp người sử dụng đất không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
  • Bộ trưởng Bộ Công Thương nêu 3 chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà
  • Công nghệ mô phỏng số DKS - giải pháp cho đào tạo nghề
  • Kết quả xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo cấp đḷa phương năm 2023: Hà Nội dẫn đầu cả nước
  • Chỉ số Papi tỉnh Sơn La năm 2023 trong cả nước và vùng TD&MNPB
  • Chỉ số PAPI Sơn La đứng thứ 30/63 tỉnh, thành phố trong cả nước
  • Hạn chế thấp nhất trình trạng ô nhiễm nguồn nước
  • 10 mô hình doanh thu phổ biến nhất của khởi nghiệp
  • Bác Hồ luôn nhớ về xứ Huế
  • Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng phát triển nhanh và bền vững
  • Nhà sáng chế chiếc máy vì môi trường
  • Việt Nam là 1 trong 7 quốc gia thu nhập trung bình đạt được nhiều tiến bộ về đổi mới sáng tạo
  • “Hạnh phúc cho mọi người” nhân Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20-3-2024
  • Hội thảo tư vấn Giải pháp nâng cao chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm trong các nhà hàng, khách sạn
  • AI cảnh báo thế hệ lừa đảo tài chính mới
  • Khối thi đua các Tổ chức Hội tỉnh Sơn La Tổng kết công tác thi đua khen thưởng năm 2023
  • ONE DX - Giải pháp chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
  • Xây dựng 04 luật sửa đổi về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2024
  • Chế độ xã hội chủ nghĩa đem lại sự giải phóng hoàn toàn cho người phụ nữ
  • Robot xếp bao tự động CDA RBGB - Một hướng đi cho ngành cơ khí chế tạo ​
Tiêu điểm
Xem & Nghe
  • Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng phát biểu tại Lễ trao giải Vinfuture 2023
  • Những Tỉnh Thành Nào Sẽ Bị Sáp Nhập?
  • Sổ Hộ Khẩu, Sổ Tạm Trú Sẽ Hết Giá Trị Sử Dụng Sau Ngày 31/12/2022 | TVPL
1 
Bình chọn
Làm thế nào bạn tìm thấy trang web này?
  • Bình chọn Xem kết quả
    Thống kê truy cập
    • Đang online: 18
    • Hôm nay: 487
    • Trong tuần: 22 634
    • Tất cả: 13972224
    Đăng nhập
     
    image banner
     TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ NỘI BỘ CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH SƠN LA
    Địa chỉ: 56A Đường Lò Văn Giá, Tổ 3, Phường Chiềng Lề, Thành phố Sơn La, Tỉnh Sơn La
    Điện thoại: 02123.858.268/ 02123.755.068             Fax:02123.755.068            Email: lienhiephoisonla@gmail.com
    Ghi rõ nguồn "Susta.vn" hoặc "Liên hiệp hội Sơn La" khi phát hành lại thông tin từ website này