HỘI THẢO THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÂY CÀ PHÊ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA

Ngày 12/9/2025, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Sơn La phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo Thực trạng phát triển cây cà phê trên địa bàn tỉnh Sơn La; đây là hội thảo tư vấn thuộc nội dung của Đề tài tư vấn phản biện Chính sách phát triển cây cà phê ở Sơn La, thực trạng và giải pháp”. Các đồng chí Phạm Thị Hà – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, đồng chí Trần Dũng Tiến – Phó Giám đốc sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hội thảo; dự hội thảo có đại biểu thuộc các sở, ban ngành, các doanh nghiệp, HTX, Hội, hiệp hội, các chuyên gia, thành viên Ban biên tập đề tài, và các hộ trồng cây cà phê trên địa bàn tỉnh Sơn La.

 Ảnh: Quang cảnh hội thảo

Tính đến năm 2024, diện tích cà phê toàn tỉnh đạt 24.300 ha, khẳng định vị thế là tỉnh có diện tích cà phê Arabica lớn nhất cả nước. Sản lượng cà phê nhân năm 2024 đạt 28.155 tấn. Chất lượng vùng trồng được nâng cao rõ rệt: Tỷ lệ diện tích cà phê được canh tác theo các tiêu chuẩn bền vững như RA, 4C, VietGAP ngày càng tăng, với tổng diện tích được chứng nhận lên tới 19.100 ha. Tỉnh đã hình thành được 02 vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao với diện tích 1.039,5 ha và 05 chuỗi cà phê bền vững với diện tích 2.160 ha. Các hình thức liên kết được đa dạng hóa: Các mô hình liên kết ngang (giữa hộ dân với HTX/doanh nghiệp) và liên kết dọc (từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ) đã hình thành và phát triển mạnh mẽ. Vai trò "hạt nhân" của doanh nghiệp và HTX được khẳng định: Tỉnh đã thu hút được nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư vào chế biến sâu và xây dựng vùng nguyên liệu như Công ty CP Phúc Sinh Sơn La, Công ty TNHH xuất nhập khẩu cà phê Minh Tiến, Công ty CP Cà phê Detech... Các doanh nghiệp này đã liên kết với hàng nghìn hộ dân, hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp giống và bao tiêu sản phẩm, tạo ra đầu ra ổn định với giá thu mua cao hơn thị trường. Nhờ liên kết chuỗi và chế biến sâu, giá bán cà phê đã cao hơn thị trường từ 10-20%, giúp tăng thu nhập cho người nông dân từ 15-30%. Giá trị xuất khẩu cà phê năm 2024 ước đạt 88,77 triệu USD, chiếm gần 45% tổng giá trị xuất khẩu của tỉnh. Công nghệ giống, chăm sóc, chế biến, sản xuất cà phê được quan tâm, đầu tư.

Một số hình ảnh của hội thảo:

          Tuy nhiên, việc phát triển cà phê trên địa bàn tỉnh còn một số bất cập như: giống cà phê cơ bản là cà phê Catimor vẫn chiếm hơn 90% diện tích, có ưu điểm về khả năng thích nghi, kháng bệnh gỉ sắt, nhưng cho nhân nhỏ, năng suất không cao. Một phần diện tích trồng từ năm 2000 đã già cỗi, hiệu quả năng suất thấp, nhưng tâm lý người nông dân thì e ngại không muốn tái canh, ghép cải tạo vườn cà phê với giống mới trước chi phí đầu tư cao và thời gian kiến thiết dài trong khi giá cà phê hiện tại vẫn tốt. Nên việc cải thiện, đưa vào thử nghiệm nhiều giống mới như THA1, TN7, TN9, H1, Starmaya và TN2, thực hiện tái canh, ghép cải tạo mới được 2.818 ha đạt 36,1% kế hoạch đề ra; Phần lớn diện tích cây cà phê vẫn phụ thuộc vào nước trời, chỉ một số ít diện tích có hệ thống tưới tiết kiệm như nhỏ giọt, phun mưa. Tình trạng khô hạn vào mùa hoa kết trái hoặc mưa lớn gây xói mòn, rửa trôi đất tiếp tục là những thách thức lớn, trong đó có cả việc cây cà phê bị chết, cháy lá do sương muối; Phần lớn diện tích cà phê vẫn do các hộ gia đình canh tác, gây khó khăn cho việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật. Một số mô hình liên kết vẫn mang tính hình thức, dễ bị phá vỡ khi thị trường biến động. Mối liên kết giữa các tác nhân chưa thực sự chặt chẽ trong toàn chuỗi. Chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng: Tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao còn thấp. Hoạt động xuất khẩu chủ yếu vẫn là cà phê nhân, giá trị chưa cao.  Nông dân và HTX gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư vào tái canh, công nghệ chế biến. Hạ tầng giao thông ở một số vùng trồng còn hạn chế, ảnh hưởng đến chi phí và chất lượng sản phẩm; việc sử dụng phân bón thuốc bảo vệ thực vật chưa khoa học, …

          Tại hội thảo, các chuyên gia và đại biểu đã đề xuất một số giải pháp phát triển cây cà phê Sơn La trong đó tập trung vào các giải pháp về: công tác tổ chức sản xuất, quy hoạch vùng trồng, quản lý giống cây trồng, Ứng dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, Tái canh và cải tạo cà phê, Ứng dụng công nghệ cao, Xây dựng chuỗi liên kết bền vững, Phát triển chế biến sâu và nâng cao chất lượng, Bảo vệ môi trường, tuyên truyền, tập huấn, Hỗ trợ tài chính, xây dựng thương hiệu và hợp tác quốc tế …

          Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ giúp Sơn La phát triển ngành cà phê theo hướng bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm, đồng thời góp phần cải thiện đời sống của người dân và bảo vệ môi trường. Sau hội thảo, Ban biên tập đề tài tiếp thu, hoàn thiện các chuyên đề, xây dựng báo cáo tổng hợp, hoàn thiện các nội dung của Đề tài theo quy định, và nghiên cứu tư vấn với tỉnh các chính sách phát triển cây cà phê bền vững, hiệu quả đạt mục tiêu đề ra trong thời gian tới./.

                                                                                                                                                    Tin, ảnh: Minh Nguyệt – Hải Thành