No title... No title... No title... No title...
image advertisement
image advertisement
Có hay không việc Ông Lò Văn San tham gia hoạt động trước cách mạng tháng 8/1945?
Lượt xem: 318

Có hay không việc Ông Lò Văn San tham gia hoạt động trước cách mạng tháng 8/1945?

Ông Lò Văn San, sinh ngày 17/3/1911 tại Bản Cọ, Châu Mường La (nay thuộc phường Chiềng An, Thành phố Sơn La). Ông là Đại biểu Quốc hội khóa I (1946 – 1960), khóa II (1960 – 1964), Giám đốc Sở giáo dục Khu tự trị Thái – Mèo (1955 – 1957). Trong thời gian làm giáo học ở tỉnh lỵ Sơn La từ năm 1932 đến trước ngày 26-8-1945, Ông Lò Văn San có tham gia hoạt động cách mạng hay không? Để làm rõ điều này, hãy cùng đối chiếu qua một số tài liệu.

anh tin bai

Cuốn Hồi ký cách mạng “Suối reo năm ấy” do Nhà xuất bản Văn hóa - Thông tin ấn hành năm 1993, có ghi: “Hồi đó, khoảng tháng 4-1941, hai kíp xe bò củi chúng tôi thường lấy củi ở khu rừng bản Lầu, nằm giữa đường cái đá đi từ thị xã Sơn La đến thị trấn Mường La. Trưa nào cũng vậy, hai xe bò củi, mỗi xe do hai người kéo, ba người đẩy, lên đến đầu dốc hãng ô tô Phê-ri-e lại nghỉ độ 20-30 phút trước khi kéo thêm chặng đường cuối cùng về đến cổng nhà tù…

Tuy không hẹn mà cũng đúng vào thời gian này, 5-6 em học sinh trường tiểu học Thị xã, nhà ở mấy bản quanh thị trấn Mường La chạy một mạch về đến đây ngồi nghỉ bên vệ đường, cũng có hôm chúng tôi lên đến đầu dốc đã gặp các em ngồi đây rồi. (…) Chúng tôi cũng có lúc thắc mắc hỏi thật các em: Các anh là những người tù (…) các em không sợ nói chuyện với các anh ư? Ngộ nhỡ mấy thằng Tây biết, chúng bắt các em giam vào nhà tù như các anh thì sao (…) Chúng em biết rồi, có em trả lời: thầy Lò Văn San đã nhiều lần nói cho chúng em biết: Các anh không phải là tù ăn cướp, ăm trộm đâu, các anh là những người vì yêu nước mà bị Tây bắt vào tù, bắt đi đày. Trong các anh có nhiều người tài giỏi, hiểu biết rộng, có khi còn giỏi hơn cả thầy giáo chúng em”(1) .

Cuốn Lịch sử Đảng bộ tỉnh Sơn La tập I (1939-1945), Nhà xuất bản chính trị Quốc gia xuất bản năm 2002, trang 101 ghi: “Ngày 26/8/1945, hàng ngàn quần chúng nhân dân ở xung quanh tỉnh lỵ kéo về đồi Khau Cả dự cuộc mít tinh do Việt Minh tổ chức. Ủy ban Cách mạng lâm thời tỉnh được thành lập cùng với Ban Cán sự Mặt trận Việt Minh tỉnh ra mắt đồng bào. Ủy ban cách mạng lâm thời do ông Cầm Văn Dung làm Chủ tịch, đồng chí Chu Văn Thịnh làm Phó chủ tịch và một số ủy viên”. Cũng cuốn sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Sơn La tập I, trang 113 ghi: “Ngày 09/10/1945, Ủy ban cách mạng tỉnh Sơn La được lập lại gồm ông Cầm Văn Dung làm Chủ tịch, Sa Văn Minh làm Phó Chủ tịch; Lò Văn San, Bế Văn Điềm, Bạc Cầm Khang - ủy viên”.

Trong bản đóng góp ý kiến vào dự thảo lịch sử “Cách mạng tháng Tám-1945 ở Sơn La” của ông Nguyễn Phúc (thành viên của Ban lãnh đạo khởi nghĩa) cho biết thêm thông tin: “Có một tư liệu chưa thấy nêu lên trong lịch sử cách mạng ở Sơn La đó là sau khi tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (5-1941) do đồng chí Trần Đăng Ninh truyền đạt (đầu năm 1942) cho Chi bộ nhà tù thì tổ chức nhà tù Sơn La đã bí mật chỉ đạo đồng chí Bế Nhật Huấn tuyên truyền, giáo dục và sàng lọc, chọn một số trong giới công chức nhỏ thuộc các cơ quan hành chính của Pháp ở tỉnh lỵ Sơn La thành lập tổ Việt Minh đầu tiên ở Sơn La. Đợt thứ nhất vào tháng 7-1942 kết nạp 7 người là: Bế Nhật Huấn, Nguyễn Tử Du, Cầm Văn Minh là những phán sự tòa sứ tỉnh Sơn La. Chu Văn Thịnh, Quàng Văn Đức là Y tá công nhật ở bệnh viện tỉnh lỵ; Nguyễn Phúc, giáo viên công nhật ở trường Tiểu học Sơn La, Nguyễn Văn Thành, công nhân nhà máy điện tỉnh. Đến tháng 9-1942, tổ Việt Minh phát triển thêm Cầm Văn Inh, y tá bệnh viện tỉnh, Nguyễn Văn Hùng, công nhân nhà máy điện, bếp Bình, bếp trưởng của chánh sứ Pháp, Nguyễn Văn Hậu, thư ký sở lục lộ, Tòng Lanh, thanh niên học sinh… Song song với sự kiện trên, tại trại lính khố xanh tỉnh, Hội Binh sỹ yêu nước cũng được thành lập… tất cả hai tổ chức nói trên được sinh hoạt theo tôn chỉ, mục đích, điều lệ của Mặt trận Việt Minh. Riêng hoạt động thì nhất thiết phải tuân thủ nguyên tắc đơn tuyến để bảo vệ cho tổ chức và cá nhân”.

Mặc dù trong tài liệu trên không nhắc đến tên ông Lò Văn San, nhưng đối chiếu với các thành viên đầu tiên được kết vào Mặt trận Việt Minh ở Sơn La khi đó, có thể thấy ông Lò Văn San là đối tượng hết sức phù hợp để Chi bộ nhà tù giác ngộ và giao nhiệm vụ tuyên truyền các mạng. Trên thực tế, trong danh sách 28 binh lính và công chức được Chi bộ Nhà tù Sơn La giác ngộ, do đồng chí Lê Trung Toản (nguyên cựu tù chính trị nhà tù Sơn La, đặc phái viên Chính phủ tại Sơn La) cung cấp, có ông tên Lò Văn San xếp thứ tự số 15 trong danh sách.

Một căn cứ quan trọng khác để xác minh việc ông Lò Văn San hoạt động cách mạng trước ngày 26/8/1945 là giấy xác nhận viết tay của các nhân chứng lịch sử hoạt động cùng thời với ông Lò Văn San đều công nhận và mong muốn cấp có thẩm quyền công nhận ông Lò Văn San là cán bộ hoạt động tiền khởi nghĩa.

- Giấy xác nhận thành tích tham gia hoạt động cách mạng đề ngày 10/8/2012 do ông Lò Văn Sôn – nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Tỉnh đội trưởng Sơn La, cán bộ tiền khởi nghĩa xác nhận: “Chứng nhận cho ông Lò Văn San theo bản tự khai của ông Lò An Vinh (con trai ông Lò Văn San) là đúng sự thật. Tôi xin nói thêm, ông Lò Văn San hoạt động cách mạng từ năm 1943 cùng chúng tôi ở Sơn La; ông San tham gia cướp chính quyền ngày 26/8/1945 tại đồi Khau cả (…)”.

- Giấy xác nhận thành tích tham gia hoạt động cách mạng đề ngày 12/8/2012, ông Lò Văn Trực – nguyên Chủ tịch Ủy ban hành chính xã Chiềng An từ năm 1947 đến 1961, xác nhận: “Tôi hoàn toàn nhất trí với nội dung tự khai về quá trình hoạt động cách mạng của ông Lò Văn San do con trai của ông kê khai. Ông Lò Văn San là một trong số cán bộ địa phương tỉnh Sơn La đáng được hưởng chế độ khen thưởng của Đảng và Nhà nước”.

- Giấy xác nhận thành tích tham gia hoạt động cách mạng đề ngày 06/12/2016 do ông Mai Vi – cựu tù chính trị nhà tù Sơn La, Phó ban liên lạc tù chính trị ở Sơn La tại Hà Nội xác nhận: “Lúc chúng tôi ở tù Sơn La có biết ông giáo San là người cảm tình với cách mạng. Cụ thể là đối với anh em tù chính trị ông luôn tỏ ra có thiện cảm và thân thiện. Do hoàn cảnh lúc ấy người ngoài không dễ gì chuyện trò và liên lạc vì để lộ đến tai bọn thống trị, nhất là tên Công sứ Cút-xô thì rất nguy hiểm”.

Từ các tài liệu trên, có thể thấy trường hợp ông Lò Văn San tuy chưa được ghi trong lịch sử Đảng bộ từ cấp xã trở lên (2) về thời gian hoạt động trước cách mạng, nhưng có thể xem là cơ sở để công nhận ông Lò Văn San được giác ngộ, tham gia hoạt động trước cách mạng tháng 8 năm 1945 ở Sơn La. Bởi lẽ, trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương, nguồn tài liệu vững chắc yếu tố quan trọng cấu thành nên nội dung cuốn sách. Bên cạnh các tài liệu thành văn còn phải căn cứ vào lời kể của các nhân chứng. Nguồn tài liệu “lời kể” này vẫn được coi là tài liệu sơ cấp (tài liệu gốc) trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử.

Trong thực tế việc biên soạn lịch sử Đảng bộ ở Sơn La, nguồn tài liệu thành văn từ năm 1945 trở về trước hầu như không có. Việc nghiên cứu, biên soạn hầu hết đều dựa trên lời kể hoặc hồi ký của các nhân chứng lịch sử. Một sự kiện, vấn đề lịch sử nếu có từ 3 nhân chứng trở lên đều đồng ý tán thành thì sự kiện đó được coi là có cơ sở vững chắc.

Mặt khác, qua đối chiếu những tư liệu kể trên và bản lý lịch tự khai của ông Lò Văn San đều thể hiện sự lô-gic, nhất quán và phù hợp với diễn tiến lịch sử cách mạng tỉnh Sơn La.

Căn cứ vào những tài liệu lịch sử hiện có và quá trình hoạt động của ông Lò Văn San sau này, có thể đánh giá: Từ những năm 1941 đến 1945, ông Lò Văn San là thầy giáo dạy học ở tỉnh lỵ Sơn La,  mặc dù làm việc trong hệ thống giáo dục của thực dân Pháp, nhưng ông Lò Văn San đã tiếp nhận tư tưởng tiến bộ từ các tù chính trị nhà tù Sơn La và được giác ngộ cách mạng. Thể hiện qua những  hành động, việc làm cụ thể là tuyên truyền, giáo dục học sinh về lẽ phải, lòng yêu nước, về những người chiến sỹ cộng sản bị giam cầm tại Nhà tù Sơn La. Nhiều học sinh của ông sau này đều tham gia hoạt động cách mạng và tham gia 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc (các đồng chí Cầm Văn Minh, Chu Văn Thịnh, Cầm Văn Thinh, Hoàng Nó…). Từ chỗ được Chi bộ nhà tù giác ngộ, trở thành quần chúng trung kiên của Đảng, tích cực tuyên truyền trong các thế hệ học sinh ở tỉnh lỵ về lý tưởng cách mạng, trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành, xây dựng các tổ chức quần chúng của Mặt trận Việt Minh ở tỉnh lỵ Sơn La.

Như vậy, việc nhận định ông Lò Văn San có tham gia hoạt động trước Cách mạng tháng Tám – 1945 và hai lần được bầu làm Ủy viên Ủy ban cách mạng (ngày 26/8/1945 và 10/10/1945), Đại biểu Quốc hội khóa I (6/1/1946) là hoàn toàn có cơ sở, khách quan và phù hợp với thực tế lịch sử./.

                                                                                                        Hà Ngọc Hòa

Chú thích:

 (1) Hồi ức của các cựu tù chính trị nhà tù Sơn La: Lê Thanh Nghị, Nguyễn Văn Trân, Tô Quang Đẩu, Lưu Quyên, Lê Trung Toản, trang 155, 156.

(2) Theo quy định, một trong những căn cứ để công nhận cá nhân hoạt động trước cách mạng là có tên trong sách Lịch sử Đảng bộ từ cấp xã trở lên.

Thông tin doanh nghiệp
  • Bảo vệ an toàn thông tin trên không gian mạng : nguy cơ tiềm ẩn và giải pháp xử lý
  • Chỉ số PCI và chỉ số PGI năm 2023 của tỉnh Sơn La
  • Gặp mặt kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam
  • Mức tăng lương công chức, lương hưu, lương tối thiểu vùng là bao nhiêu?
  • Hội thảo tư vấn Dự thảo Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi)
  • Liên hiệp Hội Sơn La tham gia góp ý 04 Dự thảo Luật
  • Nhân tố quan trọng góp phần làm nên chiến thắng của Chiến dịch Điện Biên Phủ
  • Thông báo Tiếp nhận hồ sơ xét tặng Giải thưởng khoa học và công nghệ tỉnh Sơn La lần thứ nhất, năm 2024
  • Tại sao Trung Quốc đặt cược lớn vào Chiplet?
  • VNPT Family Safe - “vệ sĩ” bảo vệ con trong môi trường mạng
  • Hội thảo khoa học “Sơn La với chiến thắng Điện Biên Phủ 1954 và công tác phát huy giá trị di tích lịch sử kháng chiến chống Pháp”
  • Những loài Cóc mày nhỏ cực kỳ nguy cấp ở Việt Nam
  • 84 giải pháp đoạt giải Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc lần thứ 17
  • Sơn La triển khai đề án điểm về quản lý bảo vệ và phát triển rừng bền vững tại một số lưu vực thuỷ điện nhỏ
  • Ký kết thỏa thuận hợp tác thực hiện Dự án “Nông nghiệp thông minh vì thế hệ tương lai”
  • Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp năm 2024
  • 7 trường hợp người sử dụng đất không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
  • Bộ trưởng Bộ Công Thương nêu 3 chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà
  • Công nghệ mô phỏng số DKS - giải pháp cho đào tạo nghề
  • Kết quả xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo cấp đḷa phương năm 2023: Hà Nội dẫn đầu cả nước
Tiêu điểm
Xem & Nghe
  • Chủ tịch nước Võ Văn Thưởng phát biểu tại Lễ trao giải Vinfuture 2023
  • Những Tỉnh Thành Nào Sẽ Bị Sáp Nhập?
  • Sổ Hộ Khẩu, Sổ Tạm Trú Sẽ Hết Giá Trị Sử Dụng Sau Ngày 31/12/2022 | TVPL
1 
Bình chọn
Làm thế nào bạn tìm thấy trang web này?
  • Bình chọn Xem kết quả
    Thống kê truy cập
    • Đang online: 29
    • Hôm nay: 1419
    • Trong tuần: 18 060
    • Tất cả: 14062137
    Đăng nhập
     
    image banner
     TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ NỘI BỘ CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH SƠN LA
    Địa chỉ: 56A Đường Lò Văn Giá, Tổ 3, Phường Chiềng Lề, Thành phố Sơn La, Tỉnh Sơn La
    Điện thoại: 02123.858.268/ 02123.755.068             Fax:02123.755.068            Email: lienhiephoisonla@gmail.com
    Ghi rõ nguồn "Susta.vn" hoặc "Liên hiệp hội Sơn La" khi phát hành lại thông tin từ website này