Bức tranh chung về nỗ lực thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững

Nguyễn Hoàng Nam - Nhà nghiên cứu Kinh tế

Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) là lời kêu gọi hành động toàn cầu được Liên Hợp Quốc đề xuất nhằm giải quyết những thách thức to lớn mà nhân loại đang phải đối mặt. Các mục tiêu xoay quanh giải quyết những vấn đề về xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu, đảm bảo giáo dục, y tế và bình đẳng cho tất cả mọi người.

Ảnh: Chính phủ Việt Nam đặt ra các mục tiêu trong nỗ lực thúc đẩy SDGs.

Xu hướng quốc tế về SDGs

Thúc đẩy SDGs là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Theo đó, SDGs được giải quyết bởi tất cả các bên liên quan, không chỉ các doanh nghiệp mà còn cả cơ quan chính phủ và người dân.

Nội dung trong các báo cáo hợp tác phát triển năm 2024 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) kêu gọi các quốc gia hạn chế những tác động tiêu cực bằng các biện pháp sau: (1) tăng quy mô phát triển quốc tế và tài trợ cho biến đổi khí hậu, (2) tận dụng hợp tác kỹ thuật và ngoại giao SDGs, (3) định hướng mục tiêu và giải pháp quốc gia để giải quyết tác động trong tiêu dùng giữa các quốc gia, (4) tăng cường hệ thống giám sát và phân tích dữ liệu bao trùm toàn bộ chuỗi cung ứng ở cấp quốc tế, quốc gia, chuyên ngành và doanh nghiệp, đồng thời đưa những thông tin chi tiết vào hệ thống báo cáo SDGs.

Báo cáo cũng chỉ ra mối đe dọa kinh tế và xã hội lan rộng tác động đến mất đa dạng sinh học, bao gồm: tình trạng bệnh lây truyền từ động vật sang người có xu hướng gia tăng; giảm năng suất cây trồng và dinh dưỡng giá trị; xung đột leo thang do gia tăng căng thẳng địa chính trị; mất sinh kế phụ thuộc vào tài nguyên nước; tình trạng mực nước biển dâng do suy thoái nguồn nước đồng bằng và rừng ngập mặn ven biển; thiên tai, lũ lụt. Phát biểu tại phiên khai mạc Hội nghị thượng đỉnh SDG, diễn ra bên lề Khóa họp Đại hội đồng Liên hợp quốc lần thứ 78 tại New York (Mỹ), ông Antonio Guterres - Tổng thư ký Liên hợp quốc đã tuyên bố rằng SDGs sẽ khó đạt được nếu chúng ta vẫn đi theo lộ trình hiện tại.

Từ năm 2015 cho đến nay, Viện Chiến lược môi trường toàn cầu (IGES) và Mạng lưới Hiệp ước toàn cầu Nhật Bản (GCNJ) đã thực hiện nhiều cuộc khảo sát quy mô lớn. Mục tiêu chính của các cuộc khảo sát hàng năm nhằm đánh giá nhận thức về SDGs và mức độ thâm nhập của doanh nghiệp. Theo đó, sự tham gia và hợp tác với chuỗi cung ứng có tác động lớn đến hoạt động của các công ty về SDGs. Tuy nhiên, có sự khác nhau về nhận thức SDGs. Kết quả khảo sát cho thấy các công ty có từ 250 đến 4.999 nhân viên có nhiều khả năng hơn những công ty có từ 5.000 nhân viên trở lên coi SDGs là một thách thức ở nhiều khía cạnh. Với những công ty có từ 10 đến 249 nhân viên, khoảng 60% bày tỏ cam kết đóng góp cho SDGs.

Khi mức độ nhận thức của người tham gia về SDGs vượt quá 90% vào năm 2022, báo cáo bắt đầu chuyển trọng tâm sang khảo sát và phân tích chuyên sâu bởi các chuyên gia, thu hẹp phạm vi thành các mục tiêu ưu tiên. Dựa trên khảo sát của hơn 1.200 chuyên gia rủi ro toàn cầu, các nhà hoạch định chính sách và các nhà lãnh đạo ngành, báo cáo xếp hạng những rủi ro toàn cầu sẽ xảy ra trong giai đoạn hai năm tới và những rủi ro dự báo trở nên nghiêm trọng nhất trong thập kỷ tới. Cụ thể trong giai đoạn tới, “cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt” (cost-of-living crisis) được xác định là rủi ro ngắn hạn lớn nhất, tiếp theo là “thiên tai và thời tiết cực đoan” (natural disasters and extreme weather) và “đối đầu địa kinh tế” (geoeconomic confrontation). Cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt được cho là do khủng hoảng năng lượng, lương thực và lạm phát. Nếu áp lực từ phía cung vẫn tiếp diễn, cuộc khủng hoảng có thể trở thành một làn sóng khủng hoảng nhân đạo (humanitarian crisis) lan rộng hơn trong vòng hai năm tới tại nhiều thị trường phụ thuộc vào nhập khẩu. Báo cáo cũng nêu rõ rằng việc tiếp tục loại bỏ các nhóm thu nhập trung bình do áp lực kinh tế có thể gây ra các vấn đề xã hội, tình trạng bất ổn chính trị với những ảnh hưởng lan rộng ra ngoài các thị trường mới nổi.

Động thái các quốc gia trong định hướng thúc đẩy SDGs

Nhìn chung, hầu hết các quốc gia ngày nay, trong đó có Việt Nam đều đang tích cực phát triển kế hoạch và đưa ra chính sách nhằm lan tỏa SDGs đến cộng đồng địa phương.

Hội nghị Thượng đỉnh Đối tác vì Tăng trưởng Xanh và Mục tiêu Toàn cầu 2030 lần thứ tư (P4G) tổ chức vào tháng 4/2025 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Hà Nội, Việt Nam.

Về mục tiêu bình đẳng giới (SDG5)

Các nước Bắc Mỹ và Châu Âu ngày càng bổ sung thêm các điều khoản về bình đẳng giới vào các hiệp định kinh tế và thương mại. Các nền kinh tế phát triển mạnh ở Châu Á trong thập kỷ qua như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan, Singapore, Indonesia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam đang tăng tốc nỗ lực thu hẹp khoảng cách giới tính. Tại các quốc gia/khu vực này, các sàn giao dịch chứng khoán đang yêu cầu công bố tỷ lệ thành viên Hội đồng quản trị nữ và mục tiêu SDGs, cũng như các kế hoạch hành động bằng cách sửa đổi các quy tắc quản trị doanh nghiệp. Theo Cơ quan Phụ nữ Liên Hợp Quốc (UN Women) và Hiệp ước Toàn cầu Liên Hợp Quốc (UN Global Compact), số lượng các công ty ký Nguyên tắc trao quyền cho phụ nữ (WEP) cũng tăng lên đáng kể.

Đơn cử như tại Nhật Bản, Chính phủ đã đưa ra các chính sách liên quan đến quan điểm thúc đẩy bình đẳng giới. Chính phủ Nhật Bản bắt đầu tiến hành cải cách hộ gia đình, quy định nơi làm việc và thị trường lao động có sự phân công lao động theo giới. Cụ thể, yêu cầu các công ty có từ 301 nhân viên toàn thời gian trở lên phải công khai dữ liệu về chênh lệch lương theo giới. Về lâu dài, Chính phủ Nhật Bản đang tiến tới việc bắt buộc các doanh nghiệp hoạt động phải công bố dữ liệu về chênh lệch lương theo giới và tỷ lệ phụ nữ trong ban quản lý tại các báo cáo chứng khoán hàng năm đối với những công ty niêm yết. Trong đó, khuyến khích nam giới nghỉ thai sản được xem là một biện pháp quan trọng nhằm giải quyết trách nhiệm không cân xứng (disproportionate responsibility) đối với công việc chăm sóc không được trả lương của phụ nữ theo Luật Nghỉ chăm sóc trẻ em và chăm sóc gia đình năm 1991[1].

Về mục tiêu việc làm ổn định, bền vững và nhân quyền (SDG8)

Tại Liên minh Châu Âu (EU), Nghị viện Châu Âu (EP) đưa ra đề xuất về Chỉ thị về Thẩm định chi tiết về Phát triển bền vững của doanh nghiệp, quy định áp dụng cho các công ty có trụ sở tại EU cũng như các công ty ngoài EU đáp ứng các tiêu chí về quy mô và doanh thu nhất định với kỳ vọng bắt đầu tuân thủ từ năm 2026 và báo cáo từ năm 2027 trở đi.

Cụ thể từ năm 2027, áp dụng đối với các công ty có trụ sở tại EU trên 5.000 nhân viên có doanh thu toàn cầu đạt trên 1,5 tỷ euro. Riêng các công ty không có trụ sở tại EU có doanh thu thuần trong EU đạt trên 1,5 tỷ euro. Từ năm 2028, áp dụng đối với các công ty có trụ sở tại EU trên 3.000 nhân viên có doanh thu toàn cầu đạt trên 900 triệu euro. Riêng các công ty không có trụ sở tại EU có doanh thu thuần tại thị trường EU đạt trên 900 triệu euro. Và từ năm 2029, áp dụng đối với các công ty có trụ sở tại EU trên 1.000 nhân viên có doanh thu toàn cầu đạt hơn 450 triệu euro. Riêng các công ty không có trụ sở tại EU có doanh thu thuần tại thị trường EU đạt hơn 450 triệu euro. Kèm theo đó là các quy định cấm các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức trên thị trường EU.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Elmau (Đức), lãnh đạo G7[2] kêu gọi đẩy nhanh tốc độ quốc gia và quốc tế nỗ lực loại bỏ lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu và hành động phù hợp với Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về kinh doanh và nhân quyền. Các lãnh đạo cùng thống nhất mục tiêu hướng tới sự đồng thuận quốc tế về kinh doanh và nhân quyền. Tiêu biểu như trong năm 2020, Chính phủ Nhật Bản đã xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia về Doanh nghiệp và Nhân quyền. Chính phủ đã xuất bản Hướng dẫn chính thức (và đầu tiên của Châu Á) về Tôn trọng nhân quyền trong chuỗi cung ứng có trách nhiệm (responsible supply chain). Vào tháng 07/2022, Liên đoàn Dệt may Nhật Bản công bố Hướng dẫn ứng xử kinh doanh có trách nhiệm trong ngành Dệt may và Công nghiệp may mặc tại Nhật Bản. Đến tháng 9/2022, Hội đồng Công đoàn Thợ kim loại Nhật Bản tiến hành xuất bản một hướng dẫn tổng quan có tựa đề “Vai trò và phản ứng của công đoàn đối với việc thẩm định nhân quyền”.

Về mục tiêu tiêu dùng và sản xuất bền vững (SDG12)

Tháng 02/2022, OECD công bố báo cáo đầu tiên về rác thải nhựa và triển vọng nhựa toàn cầu. Báo cáo kêu gọi sự chú ý đến tình trạng ô nhiễm nhựa ngày càng gia tăng và sự chậm trễ trong việc chống lại rác thải nhựa. Sau đó, Hội đồng Môi trường Liên hợp quốc (UNEA-5.2) đã xác định tính cấp bách trong giải quyết vấn đề nhựa trên biển và quyết định khởi động các cuộc đàm phán về việc phát triển một công ước quốc tế. Phiên họp đầu tiên của Ủy ban đàm phán liên chính phủ (INC) được tổ chức để xây dựng một công cụ ràng buộc pháp lý quốc tế về ô nhiễm nhựa. Bên cạnh đó, lộ trình về hiệu quả tài nguyên và kinh tế tuần hoàn đã được thông qua như một phụ lục của Thông cáo tại Hội nghị Bộ trưởng Khí hậu, Năng lượng và Môi trường G7.

Gần đây, EU đã ban hành quy định về thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững, chính thức có hiệu lực từ ngày 18/07/2024. Nội dung yêu cầu các công ty thúc đẩy thiết kế sản phẩm với nhận thức về tính tuần hoàn và công bố thông tin về khả năng sửa chữa của sản phẩm và các thông tin môi trường khác.

Về mục tiêu biến đổi khí hậu (SDG13)

Tại Hội nghị lãnh đạo các quốc gia bao gồm Nhật Bản, Úc, Ấn Độ và Mỹ diễn ra vào tháng 09/2024 đã tiến hành đánh giá Gói thích ứng và giảm thiểu Biến đổi Khí hậu (Q-CHAMP) để điều phối hỗ trợ cho các biện pháp biến đổi khí hậu ở bốn quốc gia và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Báo cáo nghiên cứu chỉ ra rằng có khoảng 70% công ty đã làm rõ các chính sách để đạt được mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong đó trách nhiệm giải trình và công bố các chính sách và cam kết là yêu cầu bắt buộc của các công ty. Đặc biệt, các công ty lớn tiếp tục tăng cường nỗ lực để đạt được mức phát thải ròng bằng 0. Bước tiếp theo, các công ty đã thể hiện cam kết nên liên kết các chính sách, cam kết, kế hoạch và hiệu quả hoạt động và công bố thông tin này dưới dạng danh sách.

Cũng trong tháng 09/2024, Hội nghị toàn cầu lần thứ năm về tăng cường sự phối hợp giữa Thỏa thuận Paris và Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững đã được tổ chức tại thành phố Rio de Janeiro (Brazil), do Bộ Kinh tế và Xã hội Liên hợp quốc đồng triệu tập (UNDESA) và Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) cũng xác định khung đa dạng sinh học mới được kết nối chặt chẽ với mục tiêu 1,5 độ về biến đổi khí hậu và SDGs. Bên cạnh đó, đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) sẽ hỗ trợ nỗ lực chuyển đổi từ than của các quốc gia sang năng lượng tái tạo. Ngoài ra, các nước G20 cũng tái khẳng định cam kết theo đuổi mục tiêu 1,5 độ phù hợp với Hiệp ước Khí hậu Glasgow[3].

Về mục tiêu phòng chống tham nhũng (SDG16)

Ngày 15/09/2022, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) đã ban hành Bản ghi nhớ Monaco tập trung vào tầm quan trọng của việc tiến hành điều tra nội bộ và cung cấp thông tin chủ động theo đuổi trách nhiệm giải trình của cá nhân và doanh nghiệp. Đối với cá nhân, việc công khai thông tin không nên chỉ mang tính chất sơ sài. Bà Lisa Monaco, Phó Tổng chưởng lý DOJ nhấn mạnh rằng các tập đoàn phải kịp thời cung cấp tất cả các thông tin và bằng chứng liên quan đến hành vi sai trái của cá nhân được ghi nhận đầy đủ. Đối với doanh nghiệp, khi đánh giá mức độ chịu trách nhiệm của doanh nghiệp, DOJ sẽ xem xét đến các yếu tố khác, bao gồm hồ sơ hành vi sai trái trong quá khứ của công ty như các đơn tố cáo hay bản án, phán quyết dân sự, hình sự cả trong nước và quốc tế để làm cơ sở đánh giá tổng quan. Nhìn chung, Bản ghi nhớ Monaco đã đạt được những tiến bộ trong thiết lập các quy tắc nội bộ và cam kết thực hiện mục tiêu trong phòng chống tham nhũng quốc gia, tuy nhiên về lâu dài, vẫn hoàn thiện các vấn đề liên quan đến đánh giá rủi ro và phản hồi đối với kết quả đánh giá giữa các bên.

Tài liệu tham khảo

1. Act on Childcare Leave, Caregiver Leave, and Other Measures for the Welfare of Workers Caring for Children or Other Family Members (Act No. 76), issued on May 15, 1991, last amended and effective April 1, 2025.

2. Directorate-General for Environment (2024). “Sustainable products to become norm for consumers as new law enters into force”. https://environment.ec.europa.eu/news/sustainable-products-be-norm-consumers-new-regulation-2024-07-19_en

3. EU Corporate Sustainability Due Diligence Directive (Directive 2024/1760) of the European Parliament and European Council, effective from 25 July 2024.

4. Guidelines on Respecting Human Rights in Responsible Supply Chains, issued on September 2022 of The Inter-Ministerial Committee on Policy Promotion for the Implementation of Japan’s National Action Plan on Business and Human Rights.

5. Hurst, M. (2022). “U.S. Deputy Attorney General Monaco Announces New DOJ Guidance in Prosecuting Corporate Crimes”. https://www.phelps.com/insights/us-deputy-attorney-general-monaco-announces-new-doj-guidance-in-prosecuting-corporate-crimes.html

6. Onada, S. et al. (2023). “SDGs Progress Report 2023: Survey Results on the Initiatives of GCNJ Business and Non-Business Participants” (114p). Publisher: Institute for Global Environmental Strategies & Global Compact Network Japan. DOI: 10.57405/iges-13064

7. OECD (2022). Global Plastics Outlook: Economic Drivers, Environmental Impacts and Policy Options, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/de747aef-en.

8. OECD (2024). “Development Co-operation Report 2024: Tackling Poverty and Inequalities through the Green Transition”. https://www.oecd.org/en/publications/development-co-operation-report-2024_357b63f7-en.html

9. UN Women (2025). “WEPs Allies”. https://www.weps.org/weps-allies