Nghiên cứu → Văn hóa - Xã hội - Môi trường

Xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam theo tinh thần Đại hội XIII


 

 

 

XÂY DỰNG HỆ GIÁ TRỊ QUỐC GIA, HỆ GIÁ TRỊ VĂN HÓA VÀ CHUẨN MỰC CON NGƯỜI VIỆT NAM THEO TINH THẦN ĐẠI HỘI XIII

                                                                                         

                                                                                                              Cao Thị Quỳnh
                                                                              Trường Chính trị tỉnh Sơn La

          Bất cứ quốc gia nào trong quá trình phát triển đều cần xây dựng cho mình  hệ giá trị văn hóa dựa trên khát vọng dân tộc, phản ánh đặc trưng và bản sắc văn hóa riêng biệt nhằm định hướng, đánh giá và điều chỉnh hành vi của xã hội. Vấn đề xây dựng hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam đã được xác định rất sớm trong các văn kiện của Đảng thời kỳ đổi mới. Đại hội XIII của Đảng, trên cơ sở kế thừa tư tưởng các đại hội trước đó đã có những bổ sung rất mới về quan điểm này: “xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” (1) .

          Vấn đề xây dựng hệ giá trị văn hóa cho quốc gia dân tộc không phải mới được đề cập trong các văn kiện của Đảng. Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng Trung ương khóa VIII với Nghị quyết chuyên đề về: "Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" đánh dấu bước ngoặt lớn của Đảng trong nhận thức về văn hóa. Ngay từ Nghị quyết này, Đảng đã xác định: “Bảo tồn và phát huy những di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị văn hóa mới, xã hội chủ nghĩa, làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào cuộc sống toàn xã hội và mỗi con người, trở thành tâm lý và tập quán tiến bộ, văn minh…”  (2) .

          Sau 15 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII, tại Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Đảng đã ban hành Nghị quyết số 33 về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, trong đó xác định một trong những mục tiêu quan trọng cần phải thực hiện là: “Hoàn thiện các chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam, tạo môi trường và điều kiện để phát triển về nhân cách, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật; đề cao tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, lương tâm, trách nhiệm của mỗi người với bản thân mình, với gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước” (3) .

          Tiếp đó, Báo cáo chính trị của BCH TƯ tại Ðại hội lần thứ XII của Ðảng  đặt ra yêu cầu: "Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện phải trở thành một mục tiêu của chiến lược phát triển. Ðúc kết và xây dựng hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị chuẩn mực của con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” (4) .

          Kế thừa những tư tưởng trên, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã nhấn mạnh, làm rõ hơn yêu cầu: “xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” (5) . Như vậy có thể thấy, đến Đại hội này vấn đề chuẩn mực giá trị văn hóa và con người Việt Nam đã được xác định một cách cụ thể và rõ ràng hơn. Nếu các văn kiện trước mới chỉ dừng lại ở việc đặt vấn đề xây dựng "các chuẩn mực giá trị", "hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị chuẩn mực con người" thì ở Văn kiện lần này Đảng đã đặt ra yêu cầu xây dựng hệ giá trị ở các cấp độ khác nhau, đó là: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người. Hệ giá trị quốc gia là hệ giá trị tổng quát, bao trùm, chi phối mọi lĩnh vực, mọi hoạt động khác nhau của đời sống xã hội quốc gia. Hệ giá trị văn hóa bao quát các giá trị liên quan đến khát vọng chấn hưng nền văn hóa dân tộc vừa tiên tiến, vừa đậm đà bản sắc dân tộc. Chuẩn mực con người Việt Nam là sự cụ thể hóa các giá trị quốc gia và giá trị văn hóa để làm thước đo, khuôn mẫu cho mỗi người dân Việt Nam phấn đấu và thực hành. Hệ giá trị gia đình là đơn vị cơ bản của hệ giá trị văn hóa, nó bảo đảm cho hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị quốc gia được phát triển vững chắc và là môi trường thuận lợi để con người thực hành các chuẩn mực văn hóa.

          Hệ giá trị quốc gia của Việt Nam thống nhất với các mục tiêu xây dựng đất nước mà Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) đã xác định đó là: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Dân giàu có nghĩa là con đường phát triển của chúng ta phải hướng đến mục tiêu làm cho cuộc sống của mọi người dân trong xã hội ngày một giàu có hơn, giàu ở đây cần được hiểu cả về đời sống vật chất và đời sống tinh thần. Nước mạnh thể hiện ở tiềm lực cả về kinh tế, chính trị, văn hoá lẫn an ninh, quốc phòng, đối ngoại; sức mạnh và vị thế của đất nước trên trường quốc tế được tăng lên; độc lập, chủ quyền quốc gia; lợi ích dân tộc quốc gia được bảo đảm. Dân chủ là bản chất của chế độ vừa là đặc điểm cơ bản nhất của một xã hội tiến bộ, văn minh. Dân chủ là người dân thực sự được làm chủ, phải mở rộng dân chủ và làm cho dân chủ trở thành văn hóa sống của mọi người dân trong xã hội. Công bằng được hiểu là công bằng trong phân phối kết quả sản xuất, phân phối lợi ích thông qua phúc lợi xã hội và công bằng về cơ hội phát triển cho tất cả mọi thành viên của cộng đồng xã hội. Văn minh thể hiện ở nền kinh tế phát triển theo hướng hiện đại, tiến bộ và công bằng xã hội được thực hiện, không ngừng phát triển nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng nếp sống và lối sống văn minh.

          Hệ giá trị văn hóa Việt Nam hiện nay được xác định theo những đặc trưng, định hướng của nền văn hóa Việt Nam mà Đảng khẳng định từ Đại hội XII, đó là: dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Nền văn hóa mang đặc trưng dân tộc là nền văn hóa chứa đựng những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước thể hiện cốt cách, phẩm chất và bản lĩnh riêng của dân tộc. Tính nhân văn thể hiện ở việc nền văn hóa hướng tới đấu tranh, giải phóng cho con người, trước hết là nhân dân lao động khỏi sự áp bức, bóc lột về phương diện giai cấp, dân tộc và xã hội; phấn đấu để không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; tạo điều kiện để nhân dân tham gia sáng tạo, hưởng thụ nhiều hơn những thành tựu văn hóa của dân tộc và nhân loại. Tính dân chủ của nền văn hóa là dân chủ xã hội chủ nghĩa, gắn liền với chế độ chính trị - xã hội tiến bộ “của dân, do dân và vì dân”. Nền văn hóa khai thác động lực dân chủ trong nhân dân, tạo điều kiện để phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân và cộng đồng, đề cao trách nhiệm của công dân trước nhân dân, dân tộc và thời đại. Tính khoa học của nền văn hóa thể hiện ở nội dung phản ánh, cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại đáp ứng yêu cầu của dân tộc và thời đại.

          Đối với chuẩn mực con người Việt Nam, Nghị quyết Trung ương chín khoá XI của Đảng đã nhấn mạnh các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Giá trị yêu nước là giá trị hàng đầu trong bảng giá trị văn hóa Việt Nam và có vai trò chi phối các giá trị khác của cá nhân và cộng đồng. Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, chủ nghĩa yêu nước là giá trị chủ đạo để đoàn kết toàn dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Bên cạnh đó, cần chăm lo vun đắp xây dựng các đặc tính cơ bản tạo nên năng lực và phẩm chất, hình thành nhân cách, lối sống tốt đẹp của con người Việt Nam hiện nay. Đó là sự phát triển về thể lực và trí tuệ, lòng nhân ái, trọng nghĩa, trung thực, đoàn kết, cần cù, sáng tạo. Những đức tính tốt đẹp này đã được hình thành ở con người Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước. Kế thừa những tư tưởng trên, Đại hội XIII đã nêu một nội dung mới: “Từng bước vươn lên khắc phục các hạn chế của con người Việt Nam đã tồn tại trong lịch sử; xây dựng con người Việt Nam thời đại mới, gắn kết chặt chẽ, hài hoà giữa giá trị truyền thống và giá trị hiện đại” (6) . Đây là lần đầu tiên trong các văn kiện chính thức, Đảng đặt vấn đề khắc phục những hạn chế trong mối quan hệ hữu cơ, không tách rời với việc giáo dục, phát huy những đức tính tốt đẹp truyền thống của con người Việt Nam. Điều này thể hiện nhận thức ngày một sâu sắc, toàn diện và đa chiều hơn của Đảng về văn hóa và con người, vừa khẳng định những giá trị tốt đẹp có ý nghĩa quyết định làm nên bản sắc văn hóa và con người Việt Nam vừa thẳng thắn nhìn nhận và đánh giá thực tế với tinh thần tự phê bình và phê bình nghiêm khắc.

          Đại hội XIII cũng nhấn mạnh đến mối quan hệ biện chứng giữa các hệ giá trị ở các cấp độ, nhất là giữa “hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người” với “hệ giá trị gia đình Việt Nam”. Có thể thấy, việc gắn bó chặt chẽ mối quan hệ giữa “hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người” với “hệ giá trị gia đình Việt Nam” là một nhận thức mới Đảng, trong đó đặt hệ giá trị gia đình vào vị thế vốn rất quan trọng của nó. Gia đình là “tế bào” của xã hội, muốn có một xã hội phát triển bền vững thì trước hết từng “tế bào” phải khỏe mạnh. Không có gia đình tái tạo ra con người để xây dựng xã hội thì xã hội cũng không thể tồn tại và phát triển được. Con người chỉ có thể được trang bị những phẩm chất tốt đẹp nếu có một môi trường xã hội tốt. Môi trường đó trước hết là từ mỗi gia đình – “tế bào” của xã hội. Các gia đình có trách nhiệm nuôi dưỡng và giáo dục con cái góp phần tạo ra lực lượng lao động tương lai có chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Bên cạnh đó, gia đình còn có vai trò giữ gìn, lưu truyền, phát triển văn hóa dân tộc. Qua lao động, qua việc xử lý các mối quan hệ hằng ngày, gia đình truyền thụ cho con trẻ những nét đẹp của truyền thống gia đình, dòng họ, truyền thống văn hóa dân tộc. Từ đó mỗi cá nhân hình thành và bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tình cộng đồng, lòng nhân ái, tinh thần tự lực, tự cường, chăm chỉ cần cù trong lao động sản xuất… Trong bối cảnh hiện nay, khi nhiều giá trị mới được tiếp thu, nhưng nhiều giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam cũng đang mất đi, tình trạng ly hôn, bạo hành gia đình gia tăng, chủ nghĩa cá nhân, thực dụng, hưởng thụ có xu hướng tăng lên… thì việc nhấn mạnh đến xây dựng, phát huy hệ giá trị gia đình Việt Nam và gắn kết nó với xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người là yêu cầu tất yếu và hết sức cần thiết.

          Việt Nam đang tiến hành sự nghiệp Đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh chịu tác động nhiều mặt của quá trình hội nhập quốc tế và cách mạng khoa học công nghệ, các giá trị văn hóa và con người Việt Nam nói chung đang bị tác động theo nhiều khuynh hướng khác nhau. Do vậy, xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình theo tinh thần Đại hội XIII là yêu cầu tất yếu để để bảo đảm tính định hướng, đồng thuận, đoàn kết, khơi dậy khát vọng cống hiến của toàn dân tộc trong tiến trình hội nhập và phát triển bền vững đất nước./.

Chú thích:

([1]) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.1, tr.143.
(2) Văn kiện Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr.58
(3) ĐCSVN: Văn kiện Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Văn phòng Trung ương Đảng, 2014, tr.47
(4) Ðảng CSVN: Văn kiện Ðại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Ðảng, H. 2016, tr. 126, 127.
(5) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.1, tr.143.
(6) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H.2021, t.1, tr.143.

 

Số lần đọc : 113   Cập nhật lần cuối: 07/06/2022

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 12462493

Số người Onlne: 47