Nghiên cứu → Đa chiều

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở tỉnh Sơn La trước những yêu cầu mới


 

 

 

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO Ở TỈNH SƠN LA
TRƯỚC NHỮNG YÊU CẦU MỚI 
 
 
                                                              TS. Nguyễn Minh Đức
Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học & Kỹ thuật tỉnh Sơn La
 
Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi mỗi quốc gia, mỗi địa phương phải nắm bắt cơ hội để khai thác các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội. Các nguồn lực đó bao gồm nguồn tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực tài chính, nguồn lực khoa học - công nghệ và nguồn lực con người, … Trong đó, nguồn lực con người là nguồn lực quan trọng nhất, có tính chất quyết định sự tăng trưởng và phát triển xã hội.
Sơn La có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp công nghệ cao và khả năng ứng dụng công nghệ mới trong nhiều lĩnh vực hoạt động của nền kinh tế; vì vậy vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao - lực lượng lao động có trình độ, có khả năng nắm bắt, tiếp cận nhanh và làm chủ những công nghệ hiện đại, phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trước những yêu cầu mới cần được nghiêm túc đặt ra với những bước đi vững chắc và toàn diện.
          1. Nguồn nhân lực và nguồn nhân lực chất lượng cao
Xem xét dư­ới các góc độ khác nhau có thể có những quan niệm khác nhau về nguồn nhân lực. Trong khoa học Quản trị nhân lực: Nguồn nhân lực” (Human Resoures) ­được hiểu như­ khái niệm “nguồn lực con ng­ười”. Khi đư­ợc sử dụng như­ một công cụ điều hành, thực thi chiến l­ược phát triển kinh tế - xã hội, nguồn nhân lực bao gồm bộ phận dân số trong độ tuổi lao động, có khả năng lao động và những ng­ười ngoài độ tuổi lao động có tham gia lao động - hay còn đ­ược gọi là nguồn lao động. Bộ phận của nguồn lao động gồm toàn bộ những người từ độ tuổi lao động trở lên có khả năng và nhu cầu lao động đư­ợc gọi là lực lượng lao động. Nguồn nhân lực không chỉ đơn thuần là lực lư­ợng lao động đã có và sẽ có, mà còn bao gồm sức mạnh của thể chất, trí tuệ, tinh thần của các cá nhân trong một cộng đồng, một quốc gia được đem ra hoặc có khả năng đem ra sử dụng vào quá trình phát triển xã hội. Ngân hàng thế giới cho rằng "nguồn nhân lực là toàn bộ vốn con người, bao gồm thể lực, trí lực, kỹ năng nghề nghiệp của mỗi cá nhân". Như vậy,  theo cách thứ nhất nhìn nhận về số lượng, nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho sự phát triển xã hội, là tổng số những người trong độ tuổi lao động theo quy định của nhà nước và thời gian lao động họ có thể tham gia. Cách thứ hai, nhìn nhận về chất lượng, nguồn nhân lực là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực, trình độ chuyên môn, trình độ lành nghề của người lao động.
          Với quan điểm như trên sẽ có nhiều cách hiểu khác nhau về nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo cách hiểu định lượng: nguồn nhân lực chất lượng cao là những người lao động đã qua đào tạo, có bằng cấp và trình độ chuyên môn kỹ thuật. Như vậy, những người không qua trường lớp đào tạo nào, nhưng có khả năng đặc biệt, đáp ứng được những yêu cầu phức tạp của công việc lại không được tính là lao động chất lượng cao (chẳng hạn như nghệ nhân). Trong khi đó, một số người đã qua đào tạo, nhưng không đáp ứng được yêu cầu của công việc tương ứng với trình độ đào tạo vẫn được xem là nhân lực có chất lượng cao. Theo cách hiểu định tính: nguồn nhân lực chất lượng cao là một bộ phận của lực lượng lao động, có khả năng đáp ứng những yêu cầu phức tạp của công việc, tạo ra năng suất và hiệu quả cao, có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển xã hội. Tiếp cận theo góc độ này sẽ gặp khó khăn trong việc thống kê, quản lý và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
          Ở nước ta hiện nay, khái niệm nguồn nhân lực chất lượng cao đã được đề cập trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI; đó là những “cán bộ lãnh đạo, quản lý giỏi, đội ngũ chuyên gia, quản trị doanh nghiệp giỏi, lao động lành nghề và cán bộ khoa học công nghệ đầu đàn”. Có thể hiểu một cách chung nhất nguồn nhân lực chất lượng cao là bộ phận ưu tú nhất của nguồn nhân lực đất nước, bao gồm những người tiêu biểu về phẩm chất chính trị, đạo đức và lối sống; có trình độ học vấn, chuyên môn cao; có sức khỏe tốt (theo độ tuổi); luôn đi đầu trong lao động, sáng tạo khoa học, đóng góp tích cực, hiệu quả vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
 2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao hiện nay ở nước ta
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao chính là phát triển cả về mặt số lượng và chất lượng con người ưu tú nhất của nguồn nhân lực đất nước, với tổng hòa các tiêu chí về trí lực, thể lực và tâm lực. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã xác định: “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Trong thời đại bùng nổ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, để tránh nguy cơ tụt hậu, việc ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, đi tắt đón đầu ngày càng đòi hỏi phải phát triển nguồn nhân lực đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng nắm bắt, tiếp cận nhanh và làm chủ những công nghệ hiện đại.
Hiện nay chúng ta đang tập trung nhưng cố gắng và nỗ lực nhằm phát triển nền kinh tế số. Trên thực tế, mỗi một nền kinh tế đòi hỏi cần phải có một lực lượng sản xuất tương ứng về trình độ của nó, đặc biệt là nguồn nhân lực. Vì vậy, tương ứng với nền kinh tế số phải có nguồn nhân lực số để triển khai, tổ chức thực hiện và vận hành nó. Cho nên, có thể hiểu nguồn nhân lực số là tổng thể số lượng, chất lượng con người với tổng hòa các tiêu chí về trí lực, thể lực và những phẩm chất đạo đức - tinh thần tạo nên năng lực mà bản thân con người và nền kinh tế số đang và sẽ cần để huy động vào quá trình lao động, sáng tạo.
Nếu như bản chất của nền kinh tế số là nền kinh tế dựa trên ứng dụng các công nghệ số, nền kinh tế phát triển dựa trên nền tảng tri thức, ở đó vai trò của tri thức được coi là tài nguyên cho sự phát triển của nền kinh tế thì đòi hỏi nguồn nhân lực số phải là nguồn nhân lực được đào tạo bài bản, chắc về chuyên môn, vững về đạo đức, có năng lực làm chủ công nghệ, có tính sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của công nghệ trong nền kinh tế.
Có thể thấy đặc trưng của nguồn nhân lực số được thể hiện trên các phương diện như: (a) có năng lực làm chủ các thiết bị công nghệ số trong quá trình tương tác của các hoạt động kinh tế; (b). có khả năng thích ứng trong thời gian nhanh nhất với môi trường lao động và với tiến bộ khoa học công nghệ mới; (c) Có tác phong kỷ luật và đạo đức trong công việc; (d) có khả năng tư duy đột phá trong công việc, hay còn gọi là tính sáng tạo. Đây được xem như điều kiện đủ và là tiêu chí đặc trưng của nguồn nhân lực số.
          3. Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở tỉnh Sơn La trước những yêu cầu mới
          3.1. Những khâu đột phá trong Chiến lược phát triển phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La đến năm 2025, định hướng đến năm 2030
Sơn La là trung tâm của vùngTây Bắc Việt Nam với diện tích tự nhiên là 14.174 km2;dân số tính đến 31/12/2020 vào khoảng 1.267 triệu người, trong đó tỷ lệ dân số ở thành thị chiếm khoảng 13,85%, nông thôn 86,15%; với 12 dân tộc anh em chung sống. Đất đai màu mỡ, khí hậu đa dạng, nguồn nước tưới phong phú phù hợp với nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.Trong những năm qua, Sơn La tập trung khai thác thế mạnh về phát triển nông nghiệp công ứng dụng nghệ cao, phát triển công nghiệp chế biến nông lâm sản hướng vào xuất khẩu, phát triển các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ, phát triển kinh tế du lịch trên cao nguyên Mộc Châu, ...
Tỉnh Sơn La xác định 3 khâu đột phá trong nhiệm kỳ 2021 - 2025 đó là: (1) Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu thực tiễn; tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo các cấp học, bậc học, nhất là bậc Trung học phổ thông và giáo dục nghề nghiệp; (2) Đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội theo hướng đồng bộ, từng bước hiện đại, tạo động lực thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế nhanh và bền vững; (3) Tăng cường cải cách hành chính, nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện môi trường đầu tư để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; tạo điều kiện thu hút, phát triển các ngành kinh tế và các lĩnh vực xã hội của tỉnh.
Để đạt được các mục tiêu đề ra, Sơn La xác định các nhiệm vụ và giải pháp đối với phát triển kinh tế như: Đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại các ngành kinh tế bảo đảm thực chất, hiệu quả, .. Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ; ưu tiên nghiên cứu, mở rộng diện tích sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học, nông nghiệp thông minh, tập trung vào các nông sản chủ lực của tỉnh nhằm tạo sản phẩm có năng suất, chất lượng đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và mở rộng thêm thị trường xuất khẩu. Phấn đấu xây dựng tỉnh trở thành trung tâm chế biến nông sản, du lịch của vùng Tây Bắc. Từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng xã hội; Phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng viễn thông và công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu áp dụng công nghệ của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tạo nền tảng phát triển Chính quyền điện tử gắn với đô thị thông minh. Thúc đẩy phát triển hạ tầng bưu chính làm hạ tầng chuyển phát, Logistic phục vụ cho thương mại điện tử và kinh tế số.
          3.2. Một số giải pháp chủ yếu trong Đề án “Phát triển nguồn nhân lực tỉnh Sơn La giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”
          Trên cơ sở chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; Sơn La đã và đang triển khai xây dựng và thực hiện Đề án “Phát triển nguồn nhân lực tỉnh Sơn La giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030”. Ngoài mục tiêu chung: Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn; Đề án đã xác định 04 mục tiêu cụ thể đó là: (a) Phát triển nhân lực theo bậc đào tạo; (b) Phát triển nhân lực theo ngành, lĩnh vực; (c) Phát triển nhóm nhân lực đặc biệt và đội ngũ công chức, viên chức; (d) Tăng tỷ lệ lao động có việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp. Đế án cũng đã đề ra 05 nhóm giải pháp đó là: (1) Nhóm giải pháp về thay đổi nhận thức; (2) Nhóm giải pháp về thể chế, cơ chế; (3) Nhóm giải pháp tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để phát triển nguồn nhân lực ; (4) Nhóm giải pháp về tài chính và đầu tư; (5) Nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp.
          Đề án Phát triển nguồn nhân lực tỉnh Sơn La giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030” cơ bản đã bám sát các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, các khâu đột phá của Tỉnh. Tuy nhiên, mục tiêu và giải pháp về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao chưa được đề cập một cách sâu sắc và toàn diện, chưa đáp ứng được yêu cầu “Đẩy nhanh xây dựng chính quyền điện tử hướng tới chính quyền số, đô thị thông minh, cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức 3, 4 cho người dân và doanh nghiệp” đã được đề ra trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 của Tỉnh.
          3.3. Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở tỉnh Sơn La trước những yêu cầu mới
          a) Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nhiệm vụ xây dựng chính quyền điện tử, đô thị thông minh
Chính quyền điện tử là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động của Chính phủ và Chính quyền địa phương. Chính quyền điện tử sẽ cung cấp các dịch vụ công cộng, thực hiện các hoạt động trên nền tảng phát triển công nghệ thông tin trong tất cả các lĩnh vực, song có trọng tâm là ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hành chính, cung cấp dịch vụ công, trước hết là trong lĩnh vực liên quan tới doanh nghiệp, người dân như giáo dục, y tế, giao thông, nông nghiệp, ... Đô thị thông về cơ bản, đó là mô hình thành phố ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo để quản lý, nâng cao tiêu chuẩn cuộc sống đô thị, cải thiện chất lượng phục vụ của chính quyền thành phố và sử dụng hiệu quả các nguồn năng lượng, tài nguyên thiên nhiên. Ở nước ta hiện nay, một số địa phương đã đề ra tiêu chí xây dựng đô thị thông minh dựa trên 05 trụ cột chính đó là: (1) Dịch vụ công thông minh; (2) Giao thông thông minh; (3) Y tế thông minh; (4) Giáo dục thông minh; (5) Quản lý môi trường thông minh.
Để từng bước thực hiện nhiệm vụ xây dựng chính quyền điện tử, đô thị thông minh; Sơn La đã triển khai Trung tâm Điều hành thông minh (IOC Sơn La). Đây là nơi tập trung dữ liệu phục vụ chỉ đạo điều hành với các chức năng trọng tâm gồm: Giám sát, điều hành chỉ tiêu kinh tế - xã hội; chỉ tiêu báo cáo, thống kê; Giám sát hiệu quả hoạt động của chính quyền; Giám sát quản lý, sử dụng đất đai; Giám sát, điều hành an ninh trật tự công cộng; an toàn giao thông; Tương tác, giao tiếp phục vụ công dân; Giám sát chất lượng môi trường; Giám sát, điều hành lĩnh vực y tế; lĩnh vực giáo dục; lĩnh vực du lịch và Giám sát thông tin trên Internet. Đặt nền móng cho việc triển khai chính phủ điện tử và xây dựng đô thị thông minh trong tương lai.
Để phát triển nguồn nhân lực trình độ cao gắn với nhiệm vụ xây dựng chính quyền điện tử, đô thị thông minh; trước tiên, tỉnh Sơn La cần tập trung xây dựng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có năng lực làm chủ các thiết bị công nghệ số và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới trong phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, cần triển khai một cách đồng bộ, thống nhất và thông suốt việc tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; Thực hiện có hiệu quả đề án vị trí việc làm tại các cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp công lập gắn với nhiệm vụ số hóa các hoạt động theo lộ trình. Chuẩn hóa các chức danh cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp; đổi mới phương thức tuyển dụng cán bộ, công chức, viên chức và nâng cao chất lượng công tác đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức theo những tiêu chuẩn mới. Chú trọng công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức viên chức đủ năng lực, phẩm chất, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ số hóa trong mọi mặt hoạt động của nền kinh tế. Bên cạnh đó, Sơn La cần phát triển các Trung tâm dịch vụ thông tin để trang bị kiến thức về tương tác và sử dụng các dịch vụ điện tử cho người dân bởi lẽ một đô thị thông minh muốn vận hành được cần phải có những công dân đô thị thông minh.
b) Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với nhiệm vụ làm chủ các thiết bị công nghệ số và ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ mới trong phát triển kinh tế - xã hội của Tỉnh
Việc phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đòi hỏi nhân lực nông nghiệp công nghệ cao phát triển tương đối đồng bộ ở nhiều loại nông sản và có ở hầu hết các công đoạn của quá trình sản xuất nông nghiệp; bao gồm từ nhân lực trong lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ công nghệ sinh học (giống, kỹ thuật nuôi cấy mô, …) đến nhân lực trong ứng dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến (kỹ thuật tưới, tiêu; kỹ thuật bón phân, màng che, điều hoà độ ẩm, ánh sáng…) và nhân lực trong việc ứng dụng các công nghệ “mềm” (cơ chế tổ chức, quản lí tiên tiến, các hoạt động bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, …). Vấn đề đặt ra hiện nay là cần xác định rõ vai trò của từng loại nguồn nhân lực đó và thiết kế, thực thi các cơ chế, chính sách phù hợp và hiệu quả cho từng loại nguồn nhân lực, không nên chỉ có một cơ chế, chính sách chung. Tập trung phát triển mô hình và cơ chế, chính sách tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các nguồn nhân lực trong chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp. Mô hình phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp công nghệ cao cần dựa vào sự chủ động nghiên cứu, chuyển giao và đào tạo của các doanh nghiệp là mô hình rất căn cơ và bền vững, vì vậy cần có các chính sách cụ thể để khuyến khích các doanh nghiệp tăng cường hoạt động tự đào tạo, đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao theo nhu cầu phát triển của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ mô hình phát triển nguồn nhân lực nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao của các cá nhân và hộ gia đình dựa vào sự tìm tòi sáng tạo để trực tiếp sản xuất thông qua hoạt động tham gia xây dựng chuỗi liên kết giá trị sản phẩm.
Trong lĩnh vực du lịch, xu thế công nghệ sẽ làm thay đổi các phương thức quản lý, kinh doanh và tiêu dùng du lịch.Vì thế, phát triển nguồn nhân lực du lịch trong bối cảnh cách mạng công nghệ số là yêu cấp thiết đối với ngành Du lịch. tất cả những thay đổi do cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư tạo ra ở các lĩnh vực lưu trú, lữ hành, giải trí, vận chuyển, … trong chuỗi sản phẩm du lịch từ cung cấp thông tin, đặt chỗ, cung cấp dịch vụ, mua sắm cho đến giao tiếp, hỗ trợ, truyền thông, quản lý, … đều đòi hỏi sự tiến bộ đồng bộ và thậm chí là đi trước của nguồn nhân lực. Nhưng trên thực tế, nguồn nhân lực du lịch của Sơn La hiện đang yếu và thiếu trước nhu cầu phát triển du lịch nhất là vấn đề chất lượng nguồn nhân lực du lịch trước thời đại công nghệ số. Đối với nhân lực du lịch hiện có của tỉnh, các ngành chức năng cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ thường xuyên theo hướng bám sát thực tiễn để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và tính chuyên nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh và nâng cao giá trị hình ảnh của du lịch của Tỉnh.
           Ngoài hai lĩnh vực quan trọng nêu trên, các lĩnh vực khác của tỉnh đều phải quan tâm đến việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế trước yêu cầu đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Cần thiết lập một quy trình phát hiện, tìm tòi, đánh giá chặt chẽ và tuyển chọn công khai nguồn nhân lực phù hợp với từng nơi và từng yêu cầu cụ thể.

 

          Tóm lại, Để đạt được mục tiêu đã đề ra trong “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, Sơn La cần làm tốt vấn đề tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là vấn đề lớn, hệ trọng, cơ bản, lâu dài, do đó, đòi hỏi phải phân tích, đánh giá đúng thực trạng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trên tất cả các mặt, từ kinh tế, chính trị, xã hội, quản lý, sử dụng nguồn nhân lực, ... đến các chính sách về thu hút, đãi ngộ người lao động, từ đó có nhận thức đúng đắn và đưa ra hệ thống các giải pháp phù hợp cho sự phát triển.
 
 
 
 

Số lần đọc : 326   Cập nhật lần cuối: 19/03/2021

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 10923585

Số người Onlne: 46