Nghiên cứu → Lịch sử

Cầu đá cổ Chiềng An – di tích quan trọng cần tôn tạo


 



Cầu đá cổ Chiềng An – di tích quan trọng cần tôn tạo

 
Đến nay, ít ai biết tại phường Chiềng An, Thành phố Sơn La có một cây cầu cổ bằng đá, là chứng tích lịch sử cho125 năm hình thành và phát triển củatỉnh Sơn La. Với lối kiến trúcđặc biệt, cây cầu thể hiện sự sáng tạo trong kỹ thuật xây dựng của người xưa. Hơn hết, cây cầu còn mang ý nghĩa đánh dấu thời điểm thực dân Pháp bắt đầu đặt chân xâm lược Sơn La.


 

Theo “Quãm tô phĩa Chiễng An” (Chuyện phìa Chiềng An) do ông Lò Văn Lả biên dịch và “Những hiểu biết về đường chinh chiến dựng mường thời ông cha của người Thái vùng Tây Bắc Việt Nam” của nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Hòa thì cầu đá Chiềng An được xây dựng dưới thời phìa Mường La Cầm Bun Hoan (làm phìa từ năm 1881 – 1912, sau được Pháp cho là Tuần phủ Sơn La):
“…Truyền đến tận năm mới Kỷ Hợi
Phìa nghĩ ra một việc làm có tiếng mường châu
Thời sau để cho mọi người biết rõ
Là làm cầu đá ở chân Viềng
Bọn thợ người Tàu về đến
Phìa giao tiền bạc hàng trăm làm cầu đá
Họ thấy tốt xin cảm ơn phìa lớn
Đặt ở chỗ ven suối Bó Cá chân viềng Chiềng An…”[1].

 

Trong tình hình rối ren cuối thế kỷ XIX, ở Sơn La vừa đứng trước âm mưu xâm lược của thực dân Pháp lại phải chống chọi với giặc cờ vàng do tàn dư quân Thái Bình Thiên Quốc ở Trung Quốc tràn sang. Trước tình thế bất lực của quan quân triều Nguyễn, để giữ lấy quyền lợi của mình, năm 1886 Cầm Bun Hoan cùng một số quý tộc địa phương trực tiếp sang Lào Cai dẫn đường cho quân Pháp tiến vào Sơn La đánh đuổi quân được giặc Cờ vàng. Việc Cầm Bun Hoan hợp tác với thực dân Pháp thể hiện sự hoàn toàn bất lực của nhà Nguyễn và dã tâm của giặc Pháp ráo riết đánh chiếm nốt các tỉnh thượng du Bắc kỳ. Được người Pháp dung dưỡng, tiếp tục cho làm phìa Mường La, Cầm Bun Hoan đã cho thuê thợ người Trung Quốc làm hai cây cầu bằng đá ở trung tâm châu Mường La vào năm Kỷ Hợi 1899, nhằm đánh dấu sự trở lại cầm quyền của thế lực phìa tạo Thái ở Mường La.
Cầu đá Chiềng An được xây bằng đá khối gồm 4 nhịp có chiều dài khoảng 10m bắc qua suối Bó Cá, mỗi nhịp dài khoảng 2m được đặt trên 5 trụ đá xây bằng mật mía trộn vôi. Mỗi nhịp cầu được ghép bằng ba phiến đá dài khoảng 2m, rộng chừng 40 – 60 cm, dày 20 – 30 cm. Các trụ mố được xây hình mũi thuyền ngược với hướng dòng chảynhằm giảm áp lực của nướclên thân cầu. Hiện tại cây cầu đã sập một nhịp, một nhịp được người dân đổ lại bằng bê tông, hai nhịp ở giữa còn tương đối nguyên vẹn. Một số phiến đá đã bị nứt vỡ, nằm xung quanhmố cầu,bị phù sa vùi lấp.Theo người dân ở đây, cầuvẫn đượcsử dụng cho đến những năm 1970. Sau khi cầu Nậm La được xây dựng bằng bê tông thì cầu sắt cũ được đưa về thay thế cho cầu đá.Gần đây cầu sắt đã được thay thế bằng cầu bê tông cốt thép, cầu đá cổ Mường La nằm ngay dưới chân cầu mới.
Theo ông Lù Văn Thiện (sinh năm 1936), hiện sinh sống tại bản Bó, Chiềng An, thì từ khi sinh ra ông đã thấy có hai cây cầu đá, một nằm trên trục đường từ Tỉnh lỵ đi Tạ Bú và cây cầu hiện tại nằm trên con đường cũ đi tỉnh Lai Châu. Cây cầu trên hướng đi Tạ Bú đã sập từ lâu.Chúng tôi tìm ra bờ hồ Tuổi Trẻ tại tổ 6, phường Chiềng An, được ông Phạm Văn Phú cho biết, khoảng cuối những năm 60 khi gia đình ông đến định cư ở đây thì cây cầu này đã sập, chỉ còn những phiến đá vuông vắn nằm hai bên bờ suối. Sau này một số gia đình ở đây đã dùng những phiến đá này để xây bờ kè.
Cầu đá cổ Chiềng An gắn liền với tên tuổi nhân vật Cầm Bun Hoan và là dấu tích đánh dấu thời điểm thực dân Pháp bắt đầu đặt ách cai trị lên Sơn La. Hai cây cầu đá gắn với những hoạt động cách mạng của chiến sỹ cộng sản tại nhà tù Sơn La, nơi họ đi vào bản Cá, bản Bó lấy củi, lấy tro, bắt liên lạc gây cơ sở cách mạng bên ngoài nhà tù. Cây cầu đá còn gắn với sự kiện anh hùng Lò Văn Giá bị phìa tạo Mường La thủ tiêu[2] và vụ thảm sát 47 người dân vô tội ở bản Giàn, Mường Bằng, Mai Sơn[3].
Cầu đá cổ Chiềng An là một trong những di tích hiếm hoi còn lại trên địa bàn Sơn La có niên đại từ thế kỷ XIX trở về trước. Hiện tại di tích vẫn chưa được xếp hạng và phân cấp quản lý nên đang xuống cấp trầm trọng. Việc tu bổ, tôn tạo lại cầu đá Chiềng An gắn với việc quy hoạch lại khu du lịch văn hóa cộng đồng Chiềng An nơi có hang Thẳm Tát Tòng, hang Thẳm Kọng,hồ Tuổi Trẻ… sẽ tạo thêm điểm nhấn về cảnh quan và du lịch cho Thành phố Sơn La, đồng thời cũng là việc làm thiết thực chào mừng Kỷ niệm 125 năm ngày thành lập tỉnh Sơn La (10/10/1895 – 10/10/2020).
 
Hà Ngọc Hòa
Hội Sử học Sơn La

 



[1] Quam tô phia Chiêng An – Chuyện phìa Chiềng An, Lò Văn Lả biên dịch.
[2] Theo một số tài liệu và hồi ký thì Anh hùng Lò Văn Giá bị kẻ thù lén lút thủ tiêu khi đi làm cỏ tại khu nghĩa địa Tây gần cầu đá Mường La năm 1943.
[3] Theo hồi ký Mường La Chiến Thắng của ông Hoàng Cầm La thì 47 người dân bản Giàn, Mường Bằng, Mai Sơn bị thực dân Pháp bắt lên tra khảo ở Mường La và giết hại tại cầu đá Mường La năm 1949.

Số lần đọc : 197   Cập nhật lần cuối: 26/06/2020

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 9877467

Số người Onlne: 21