Nghiên cứu → Khoa học - Công nghệ

Đổi mới hình thức đầu tư nhiệm vụ khoa học công nghệ



                                                       
                                                                                          Phan Đức Ngữ
                                                                                     Chuyên viên cao cấp
                                                           PCT Thường trực Liên hiệp các hội KH & KT Sơn La.
       Luật khoa học và công nghệ ( 2000)  có quy định: các nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước được thực hiện dưới hình thức chương trình, đề tài, dự án và các hình thức khác…( Chương III, Mục 1, Điều 19, tiểu mục 6). Đáng tiếc, Nghi định số 81/2002/NĐ-CP lại chưa quan tâm hướng dẫn các  hình thức khác là thế nào. Rất mừng là có một số  tài liệu lại đề cập đến vấn đề này. Ví dụ, cuốn quản lý nhà nước về khoa học  công nghệ và môi trường( nhà xuất bản khoa học và kỷ thuật, Hà nội , năm 2000). Tại chương 6, Mục III, tiểu mục 1, về  các hình thức thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ, tr. 310, có ghi: “Hình thức thực hiện thích hợp là đề tài NCKH, hay là Dự án, hay chỉ điều tra, khảo sát hoặc là hội thảo khoa học….Không phải tất cả các nhiệm vụ nghiên cứu - triển khai đều chỉ thực hiện dưới hình thức đề tài, hoặc dự án. Hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu -triển khai càng phong phú thì càng phát huy nhiều hơn vai trò, tác dụng của nghiên cứu- triển khai”.
     Vấn đề trên cũng thường xuyên được đề cập trong nhiều tài liệu, bài giảng tại các lớp tập huấn do Trường nghiệp vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ mở hàng năm.
      Định hướng như vậy là hoàn toàn đúng đắn. Ngoài đề tài, dự án khoa học, cần phải quan tâm cả hình thức Hội thảo khoa học, nhất là đối với lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn.  Có nhiều vấn đề khoa học xã hội và nhân văn( bao gồm cả công tác quản lý, tổng kết thực tiễn…), đặc biệt là những vấn đề có tính vĩ mô, những vấn đề khó cân đong đo đếm chính xác,  nếu được thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học thì kịp thời hơn, hiệu quả hơn và tiết kiêm hơn rất nhiều so với thực hiện dưới hình thức đề tài khoa học. Đối với Liên hiệp các hội KH & KT, nhất là cấp  địa phương, theo chúng tôi, đăng ký và thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ dưới hình thức hội thảo khoa học là hoạt động có thể trở thành thường xuyên hơn là đề tài, dự án khoa học.
     Thế  nhưng trong thực tế, hầu hết các nhiệm vụ KH và CN, đều được xác định và thực hiện dưới hình thức đề tài và dự án khoa học. Cả ở cấp Nhà nước, cấp bộ, cấp tỉnh, thành phố đều vậy.  Không phải không có các cuộc hội thảo khoa học. Nhưng chỉ các cuộc hội thảo trong phạm vị đề tài khoa học mới liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ khoa học và công nghệ. Còn hầu hết các cuộc hội thảo khác, kể cả các cuộc hội thảo lớn, đều không được đưa vào danh mục nhiệm vụ khoa học, và chưa được đầu tư bằng nguồn sự nghiệp khoa học ( mà bằng nguồn  khác, trong đó khá phổ biến là nguồn tài trợ của nước ngoài).
Khoa học xã hội và nhân văn là lĩnh vực có thể xác định và thực hiện nhiệm vụ khoa học dưới hình thức hội thảo khoa học phổ biến hơn là lĩnh khác. Nhưng ngay cả lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, cũng rất ít nhiệm vụ được thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học. Cả nước, hàng năm có khoảng 1.500 đề tài, dự án KHCN cấp nhà nước, cấp bộ, cấp địa phương (tỉnh, thành phố). Khoảng 25-30% là đề tài khoa học xã hội và nhân văn, tương ứng 400-500 đề tài. Thời gian thực hiện một đề tài thường 2 năm. Bình quân 200-400 triệu đồng /đề tài cấp địa phương. Chi phí cho đề tài cấp bộ, cấp nhà nước còn cao hơn nhiều.
Nhiều địa phương hàng năm công bố danh mục đề tài, dự án trên Website và định kỳ 5 năm xuất bản kỷ yếu đề tài, dự án KH và công nghệ. Bộ khoa học công nghệ  và các bộ chuyên ngành cũng vậy. Những ai quan tâm tìm hiểu đều thấy băn khoăn về hình thức thực hiện nhiệm vụ khoa học, nhất là trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Chẳng hạn, mấy năm gần đây, trong danh mục nhiệm vụ khoa học xã hội và nhân văn của  nhiều tỉnh, thành phố có rất nhiều vấn đề dạng như sau: Phát triển kinh tế  trong điều kiện hội nhập, ( hoặc  phát triển nông nghiệp trong điều kiện hội nhập); Hệ thống các chỉ tiêu phát triển kinh tế- xã hội; Mô hình liên kết 4 nhà trong nông nghiệp; Đổi mới và phát triển kinh tế hợp tác, hợp tác xã; Phát huy nguồn lực du lịch; Giải quyết vấn đề an sinh trong khu công nghiệp; Công nghiệp nghiệp hóa và những vấn đề văn hóa đặt ra ở địa phương;  Biện pháp phòng chống tệ nạn xã hội học đường;  Nâng cao chất lượng thông tin phục vụ lãnh đạo; Vấn đề biên soạn văn kiện đại hội Đảng bộ các cấp;  Vấn đề bảo vệ chính trị nội bộ của Đảng bộ tỉnh;  Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Tỉnh;  Nâng cao năng lực lãnh đạo của chi đảng bộ cơ sở; Cũng cố và phát triển tổ chức đảng, đoàn thể trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước;  Đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của các Đoàn thể; Nâng cao chất lượng công tác các ban đảng( Ban dân vận, Ban tuyên giáo, Ban tổ chức …); Nâng cao chất lượng các cuộc họp của UBND tỉnh; Nâng cao chất lượng hoạt động của hội đồng nhân dân cấp xã; Nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội và Đoàn đại biểu Quốc hội ở địa phương; Phát huy công tác tuyên truyền trong phòng chống ma túy và tệ nạn xã hội; Mô hình luân chuyển sách báo trong hệ thống thư viện công cộng;  Quy trình đào tạo nguồn nhân lực bậc cao đẳng;  Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở xã, phường, thôn, tổ khu phố; Thực trạng và giải pháp nâng cao trình độ cán bộ hội phụ nữ ở cơ sở;  V.v…Những nhiệm vụ khoa học  như vậy ở các tỉnh, thành phố trong cả nước mối năm có đến hàng trăm vấn đề.
Việc đầu tư các nhiệm vụ trên là cần thiết. Vấn đề là  hình thức thực hiện. Tất cả các vấn đề trên đều được thực hiện dưới hình thức đề tài là chưa hợp lý. Mục tiêu, nội dung  của hầu hết các vấn đề trên hoặc là trực tiếp phục vụ nhiệm vụ kinh tế - xã hội, hoặc là trực tiếp phục vụ công tác chuyên môn của các ngành ở địa phương, chứ không mang tính chất học thuật.  Hơn nữa, việc giải quyết những vấn đề trên có tính mở, không thể kết luận, khẳng định chính xác. Suy cho cùng, kết quả nghiên cứu có vào cuộc sống được hay không, chủ yếu là phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa  và trình cấp có thẩm quyền để khai thác sử dụng, nhất là những vấn đề liên quan đến chủ trương, cơ chế chính sách…Có khi chỉ một vài kiến nghị có giá trị được ghi nhận, hoan nghênh hơn là các báo cáo hàng trăm trang  với những  biểu bảng phức tạp… Theo chúng tôi, nhiều nhiệm vụ trong số hàng trăm nhiệm vụ tương tự như trên được thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học có hiệu quả hơn là đề tài. (Cũng có nhiều nhiệm vụ được thực hiện dưới hình thức đề án  sẽ có hiệu quả hơn, nhưng ở đây chúng tôi chỉ đề cập đến hình thức hội thảo). Hội thảo  có tính linh hoạt, kịp thời. Có khả năng huy động nhiều đối tượng có trình độ, có thực tiễn, kinh nghiệm…tham gia, bao gồm lãnh đạo, chuyên gia, nhà doanh nghiệp, các tổ chức chính trị, xã hội, kể cả đại diện cấp ủy, chính quyền và người dân ở cơ sở...Có như vậy, vấn đề mới được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau và mới bảo đảm tính khách quan. Đối với những vấn đề như vậy, Báo cáo kết quả hội thảo gửi lãnh đạo tỉnh và đăng tài trên báo gây được sự chú ý hơn và được quan tâm khai thác hơn là tập tài liệu của đề tài khoa học. Thời gian đương nhiên kịp thời hơn. Kinh phí lại tiết kiệm hơn rất nhiều. Thực tế, cùng một nhiệm vụ, nhưng có địa phương thực hiện dưới hình thức đề tài, nhưng có địa phương đã chủ động thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học. Ví dụ như vấn đề đổi mới và phát triển kinh tế tập thể; Vấn đề phát triển kinh tế trong điều kiện hội nhập….
Không riêng ở cấp địa phương, mà cấp bộ cũng có tình hình tương tự. Khi tìm hiểu danh mục đề tài cấp bộ trong mấy năm gần đây, người ta thấy có  không ít nhiệm vụ khoa học đáng ra cần thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học thì hợp lý hơn là đề tài. Ví dụ một nhiệm vụ khoa học, như: Tác động xã hội của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập WTO ở Việt Nam; Giải pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại; Giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà về thuế thu nhập cá nhân; Tăng cường huy động và cung ứng vốn tín dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp hàng hoá ở nông thôn miền Bắc.Các giải pháp phát triển bền vững du lịch sinh thái; Cơ chế, chính sách… khuyến khích sản xút rau an toàn; Vấn đề sở hữu đất đai ở Việt Nam hiện nay; Tình hình thanh niên, công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi; Biện pháp bồi dưỡng cho các bậc phụ huynh kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ khuyết tật tại gia đình;Thực trạng đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ y tế; Vấn đề quy hoạch và đào tạo cán bộ ngoại ngữ trong thời kỳ đổi mới; Nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ thống pháp chế  chuyên ngành; Vấn đề tự chủ của các trường văn hoá nghệ thuật; Giải pháp nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực…V.v….Những nhiệm vụ khoa học như vậy ở cấp bộ hàng năm cũng có hàng trăm vấn đề…Và cũng như cấp địa phương, đầu tư các nhiệm vụ cấp bộ nói trên là cần thiết. Nhưng thực hiện dưới hình thức nào là hợp lý nhất và hiệu quả nhất  là điều đáng bàn…
 
Sở dĩ có tình trạng trên theo chúng tôi, là do mấy nguyên nhân.  Ở nhiều địa phương nội bộ lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ, nội bộ hội đồng khoa học công nghệ và bộ phận tham mưu còn có sự nhận thức, quan điểm khác nhau. Nhiều năm nay, nhiệm vụ khoa học và công nghệ đều được đề xuất, tuyển chọn và thực hiện dưới hình thức đề tài, dự án. Bởi vậy mà rất ít người quan tâm, để ý đến hình thức hội thảo khoa học. Thậm chí cho rằng, hội thảo khoa học không phải là nhiệm vụ khoa học. Trường nghiệp vụ của Bộ có tập huấn, hướng dẫn. Nhưng hàng năm Bộ khoa học và công nghệ lại chỉ hướng dẫn về việc xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ dưới hình thức đề tài, dự án khoa học, không hướng dẫn nhiệm vụ dưới các hình thức khác. Có nghĩa, các hình thức khác, trong đó có hình thức hội thảo khoa học, chưa được quan tâm, khuyến khích. Có một số địa phương chủ động, quan tâm đến hình thức hội thảo khoa học, nhưng lại vướng về cơ chế đầu tư kinh phí.
Đến nay, nhà nước ta chưa có chế độ kinh phí cho hình thức hội thảo khoa học với tư cách là nhiệm vụ khoa học độc lập. Theo thông tư mới nhất số 44/2007/TTLT-BTC-BKHCN, ngày 07 tháng 5 năm 2007 của Bộ tài chính -Bộ Khoa học và Công nghệ,  cũng chỉ có định mức dự toán kinh phí đề tài, dự án khoa học và công nghệ. Còn về chế độ hội thảo khoa học mới có trong phạm vi đề tài khoa học. Theo đó, mỗi buổi hội thảo không quá 5 bài tham luận ( hợp đồng đặt bài) với chế độ 500.000đ/bài ( có địa phương quy định chỉ có 300.000đ/bài). Mỗi đại biểu đến dự dù có phát biểu cũng chỉ được 70.000đ. Người chủ trì hội thảo được 200.000đ, thư ký hội thảo được 150.000đ.
Chế độ kinh phí trên cơ bản là phù hợp đối với hội thảo thuộc phạm vị đề tài khoa học. Nhưng khi đem vận dụng cho nhiệm vụ hội thảo khoa học độc lập thì rất vướng mắc. Người đăng ký chủ trì phải đầu tư chất xám về ý tưởng, xây dựng và bảo vệ thuyết minh nội dung và dự toán kinh phí, tính toán  đặt bài, tổ chức hội thảo… nhưng không có chế độ gì cả. Sau hội thảo cần phải biên tập và xuất bản kỷ yếu. Có những nội dung cần phải biên tập thành báo cáo để kịp thời gửi Tỉnh uỷ, UBND tỉnh. Nhưng chế độ kinh phí như thế nào cũng không thấy quy định… Chính vì vậy mà, trong  mấy năm gần đây, có địa phương đã chủ động xác định một số nhiệm vụ thực hiện dưới hình thức hội thảo khoa học, nhưng không duy trì và mở rộng được. Có một số đơn vị đăng ký nhiệm vụ dưới hình thức hội thảo, nhưng khi tiếp cận cơ chế tài chính, đều phải bỏ cuộc.
Như vậy, để cho hội thảo khoa học chính thức trở thành một hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ độc lập, thì có mấy vấn đề cần được quan tâm giải quyết. Nhà nước( trực tiếp là Bộ Khoa học và Công nghệ) cần có văn bản quy định cụ thể hơn về việc thực hiện nhiệm vụ khoa học dưới hình thức hội thảo khoa học độc lập ( khác với hội thảo khoa học thuộc phạm vi đề tài).  Liên ngành Bộ tài chính - Bộ Khoa học và Công nghệ cần có thông tư hướng dẫn về chế độ kinh phí thực hiện nhiệm vụ khoa học dưới hình thức hội thảo khoa học độc lập. Trường nghiệp vụ của Bộ Khoa học và Công nghệ cần có chuyên đề tập huấn, hướng dẫn sâu về tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học dưới hình thức hội thảo độc lập. Hàng năm, bên cạnh việc hướng dẫn đề xuất nhiệm vụ khoa học dưới hình thức đề tài, dự án, Bộ khoa học và Công nghệ, Các bộ chuyên ngành, các tỉnh, thành phố( trực tiếp là Sở Khoa học và Công nghệ) cần có sự hướng dẫn và khuyến khích việc đề xuất nhiệm vụ khoa học dưới hình thức hội thảo khoa học.
Hội thảo khoa học có tính cơ động, phát sinh thường xuyên hơn là đề tài. Vì vậy, đồng thời với tiến độ đề xuất nhiệm vụ khoa học chung hàng năm, cần phải có nguồn kinh phí sự nghiệp khoa học dự phòng để  đầu tư cho các nhiệm vụ hội thảo phát sinh. Một trong những nguồn quan trọng là gợi ý, giao nhiệm vụ hội thảo của cấp lãnh đạo tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh. Mặt khác, quy trình tuyển chọn nhiệm vụ hội thảo khoa học có thể đơn giản hơn. Nhiệm vụ hội thảo độc lập cũng có tiêu đề, mục tiêu, nội dung, quy mô, sản phẩm….Nhưng quy trình tuyển chọn có thể lồng ghép 2 bước ( tuyển chọn danh mục và tuyển chọn đơn vị và cá nhân chủ trì) làm một.%.
-----------------------------
 

Số lần đọc : 2120   Cập nhật lần cuối: 18/12/2012

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 10809540

Số người Onlne: 66