Nghiên cứu → Văn hóa - Xã hội - Môi trường

Vu lan – Mẹ và hoa hồng


 

 

 

VU LAN – MẸ VÀ HOA HỒNG

                                                                                                                                     Nguyễn Tấn Tuấn

Hằng năm cứ dến tháng 7 âm lịch rất nhiều gia đình người Việt Nam đều có sự chuẩn bị để đón một ngày lễ lớn của nhà Phât. Theo truyền thuyết đấy là rằm tháng bảy âm lịch - Ngày xá tội vong nhân, cũng là ngày lễ báo hiếu cha mẹ. Người Việt có câu: “Giỗ quanh năm không bằng rằm tháng bảy" nghĩa là ngày lễ này rất quan trọng rất có ý nghĩa ...

 

Phong tục và tâm linh

Rằm tháng Bảy âm lịch từ lâu đã trở thành một ngày lễ văn hóa tâm linh của người đạo Phật Việt Nam; cùng với rằm  tháng Giêng và rằm tháng Mười, tạo nên Tết Tam, Nguyên là Thượng Nguyên, Trung nguyên và Hạ Nguyên. Với đạo Phật là lễ Vu Lan hay nói cho đầy đủ là Vu Lan bồn, xuất phát từ tiếng Phạn “Ullumbama” có nghĩa là “khổ tột cùng”, theo cách hiểu phổ biến là “cứu vớt người đau khổ". Điều này liên quan đến truyền thuyết nhà Phật như sau:

“Một người con khi lớn lên thì cha mẹ đã mất từ lâu. Tuy nhiên, anh ta vẫn nghe làng xóm xì xào về việc người mẹ khi còn sống làm ăn, buôn bán, do tham lam đã làm những việc như cân đong không đúng, bán hàng xấu mua rẻ, bán đắt ... Làm những việc này là phạm tội, vì vậy người mẹ bị đày xuống âm phủ và phải chịu tra tấn cực hình. Người con trai đau khổ về điều này. Anh không thể sống yên ổn trên trần gian trong khi mẹ phải chịu cực hình dưới âm phủ . Vì thế anh quyết định tìm cách xuống âm phủ để sẵn sàng chịu các hình phạt thay cho mẹ. Diêm Vương cảm kích trước tấm lòng của người con nên xá tội cho người mẹ. Hơn thế nữa, Diêm Vương chọn ngày rằm tháng Bảy cho tất cả những người dưới âm phủ lên dương gian hưởng lộc...”

Xuất phát từ truyền thuyết này, rằm tháng Bảy còn được gọi là ngày "Xá tội vong nhân", nghĩa là xóa tội cho tất cả những âm hồn, trong đó có những âm hồn lầm lạc, lang thang... Trong ngày này, mọi nhà làm cơm cúng tổ tiên, đốt vàng mã, đồ giấy cho người âm phủ dùng. Ngoài ra còn có đồ cúng dành cho những vong hồn không người hương khói, không ai thờ cúng, bao gồm: cháo hoa, khoai luộc, bỏng ngô, bỏng gạo, hoa quả. Điều này chứng tỏ đã từ lâu, con người đã có lòng tương thân, tương ái, quan tâm, giúp đỡ không chỉ những người sống nghèo khó, cô đơn, lang thang, cơ nhở, không nơi nương tựa, mà còn cả những người chết không có người thân thờ cúng. Điều này đã trở thành đạo lí trong tâm linh người Việt Nam. 

 

Ngày hội lương - giáo

          Rằm tháng Bảy là một ngày có ý nghĩa như vậy nên có rất nhiều hoạt động,  nhiều lễ nghi diễn ra. Song, trong sự bận rộn và dồn nén của ngày hội, dường như ít ai nghĩ thấu đáo về truyền thuyết và nguồn gốc của tết Trung nguyên. Tuy nhiên những từ ngữ "Tết Trung nguyên ", "xá tội vong nhân ", "Vu Lan hồn" gợi lên một cái gì đó man mác, trắc ẩn, mơ hồ khiến người ta muốn lặng lẽ trở về ngôi nhà của mình, sống dịu dàng bên người thân với một chút thổn thức trong tâm tưởng. Cũng gần như ngày Tết Nguyên đán, những người đi làm ăn xa nhà tìm cách trở về thắp nén hương trên bàn thờ tổ tiên vào ngày rằm tháng Bảy.

Phải về làng quê mới thấy hết được sức lay động của rằm tháng Bảy. Bởi chỉ ở đó mới thấy được vẻ đẹp và huyền bí của ánh trăng. Sau một ngày tất bật với những cảm xúc và công việc của ngày lễ, ta có thể ra hiên nhà, ra vườn ngắm trăng lên. Mặt trăng tròn và lặng lẽ nhô lên tỏa ra một thứ ánh sáng dịu dàng, mát rượi, hư ảo...

Trong ánh trăng dường như có lời tâm sự, giãi bày, như hòa quyện âm dương. Và chính trong lúc này, rất có thể, nhiều người lại nhớ tới một  vài chi tiết  của truỳên thuyết. Người ta tự răn nhủ mình cần phải sống sao cho có phúc, có đức, để sau này con cái được hưởng lộc. Đây chính là sức sống mãnh liệt của tinh thần ngày rằm tháng 7. dẫu sao thì trong truyền thuyết người con cũng đã thú lỗi cho mẹ mình, anh ta yêu mẹ mặc dù biết mẹ mình có lỗi. Cái lỗi đó của người mẹ không thấm  vào đâu so với công sinh thành, nuôi dưỡng. Người ta thường nói : Mồ côi cha ăn cơm với cá, mồ côi mẹ đội rá đứng đường ( đi ăn xin). Nghĩ cho cùng, trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng tìm cách lo cho con chu đáo đến cùng. Người mẹ có lỗi với thiên hạchứ không phải có lỗi với con. Tuy nhiên, cái lỗi này là do cạn nghĩ. Bởi rõ ràng, người con  không cần những thứ đó bằng mọi giá. ngược lại, anh ta sẵn sàng chịu cực hình thay cho mẹ. Với anh ta, sự thanh thản trong tâm hồn quan trọng hơn cuộc sống vật chất.

Trong cái tĩnh lặng của làng quê, trong cái huyền ảo của ánh trăng, con người thả hồn phiêu diêu trong gió, suy tưởng, cảm nhận, yêu thương, tha thứ... Đây chính là giá trị đích thực của lễ Vu Lan.

Biểu tượng hoa hồng

Hoa hồng được xem là nữ hoàng của các loài hoa và là biểu tượng của tình yêu.  Tình yêu ở đây được xem là tình yêu đôi lứa giữa một người con trai và một người con gái. Nhân loại mặc nhiên công nhận như vậy và dành cho hoa hồng vị trí đặc biệt giữa các loài hoa. Nhưng trong những năm gần đây, vào dịp lễ Vu Lan, những người trẻ tuổi cài lên ngực một bông hoa hồng. Bông hoa hồng này nói lên nỗi nhớ. tình yêu và lòng biết ơn của con dành cho cha mẹ. Đây là một biến tấu biểu tượng của hoa hồng. Nó cũng biểu hiện tình yêu, nhưng là tình yêu dành cho cha mẹ.Tình yêu, nỗi nhớ nằm sâu trong tâm tưởng, vì vậy dù cha mẹ ở đâu, trên trần gian hay dưới âm phủ đều thấu hiểu và cảm nhận được. Đây hoàn toàn không phải là một nghi lễ bắt nguồn từ truyền thuyết hay thủ tục có tính tôn giáo. Hình như nó được xuất hiện đơn giản, bất ngờ nhưng không phải ngẫu nhiên. Một nhóm bạn bè chơi với nhau, bỗng cảm thấy cần phải làm một điều gì đấy để thể hiện lòng mình với cha mẹ trong dịp Vu Lan. Tặng quà tặng bưu ảnh, tặng hoa thì phổ biến quá rồi; nói lời chúc thì hơi trang trọng và cũng hơi "phô" quá, không phù hợp với tinh thần và không khí sâu lắng của lễ Vu Lan. Ý tưởng cài lên ngực một bông hoa hồng để mẹ thấy và mẹ tự hiểu là một ý tưởng hay; nhưng trong nhóm có bạn không còn mẹ... Không có mẹ thì ai tự thấy và tự hiểu được đây ! ?

Chẳng nhẽ không còn mẹ thì không được cài hoa hồng lên ngực?! Bàn đi tính lại mãi, cuối cùng các bạn quyết định là tất cả đều cài một bông hồng lên ngực. Đây là cách thể hiện tình yêu, nỗi nhớ, lòng biết ơn một cách chân thành, lặng lẽ của con đối với cha mẹ, dù họ còn sống hay đã khuất.

Với những người theo đạo Phật, họ cũng có nghi lễ liên quan đến hoa hồng trong lễ Vu Lan. Đấy là những bông hồng đã được nhà chùa chuẩn bị (có thể là hoa tươi, cũng có thể là hoa vải giấy...), được thụ lễ, có dây để các phật tử đeo vào cổ. Theo nhà chùa thì những bông hồng này mang lại may mắn, sức khỏe và sự yên bình cho người đeo nó. Trong cuộc sống hiện đại thời kĩ thuật số có bao nhiêu điều mới mẻ đang đến, nhưng cũng có những điều mới mẻ đến từ truyền thuyết và tập quán xa xưa. Bông hồng cài lên ngực trong ngày lễ Vu Lan có nhiều ý nghĩa nhân văn cao cả. 

 

 

Số lần đọc : 185   Cập nhật lần cuối: 11/08/2022

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 12867616

Số người Onlne: 43