Nghiên cứu → Lịch sử

Vai trò của đoàn thanh niên cứu quốc trong cuộc vận động Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Sơn La


 

 

 

VAI TRÒ CỦA ĐOÀN THANH NIÊN CỨU QUỐC TRONG CUỘC VẬN ĐỘNG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM NĂM 1945 Ở SƠN LA
 
 
Trong cách mạng Tháng Tám năm 1945, Thanh niên cứu quốc đóng một vai trò hết sức quan trọng, là lực lượng tiên phong, xung kích trong công tác tuyên truyền ánh sáng cách mạng của Đảng đến với nhân dân các dân tộc Sơn La; xây dựng tổ chức, căn cứ địa, lực lượng vũ trang, làm hậu thuẫn vững chắc cho nhân dân vùng lên khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi. Nhân kỷ niệm 90 ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, chúng ta cùng nhìn lại vai trò của Đoàn Thanh niên cứu quốc tỉnh Sơn La trong cuộc vận động Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Cuối năm 1939, đầu năm 1940, phong trào đấu tranh cách mạng của nhân dân các dân tộc Sơn La bước sang một trang mới. Sau một thời gian dài chuẩn bị và vận động, đến tháng 12-1939, Chi bộ nhà tù Sơn La chính thức được thành lập. Đây là chi bộ Đảng đầu tiên trên địa bàn tỉnh Sơn La, đóng vai trò quyết định đến sự thắng lợi của cách mạng Sơn La.

 Ngay sau khi mới ra đời, Đại hội chi bộ (Tháng 5-1940) đã đưa ra 5 chương trình công tác lớn phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, trong đó đặc biệt nhấn mạnh phải xây dựng cho được các tổ chức cách mạng bên trong và bên ngoài nhà tù, nhằm đưa phong trào cách mạng ở Sơn La đi lên, hòa chung với phong trào của cả nước.
Trong nhà ngục, Chi bộ đã thành lập các tiểu ban: Tù vận, Binh vận, Dân vận, Công chức vận... Mỗi tiểu ban dựa vào đặc điểm hoạt động của mình để tuyên truyền, vận động, giác ngộ cách mạng đến đông đảo các tầng lớp nhân dân. Trong các thành phần được chi bộ chú ý, coi trọng nhất là các đối tượng thuộc tầng lớp công chức, giáo học, học sinh… vì họ là những thanh niên có học thức, giàu nhiệt huyết, có lòng yêu nước, sẽ là lực lượng nòng cốt để xây dựng, phát triển phong trào cách mạng Sơn La sau này.
Thông qua các hoạt động tuyên truyền, vận động, bằng nhiều hình thức khác nhau, những người yêu nước đã từng bước giác ngộ, xây dựng được cơ sở cách mạng ở bên trong và bên ngoài nhà tù.Đến đầu năm 1943, khi điều kiện đã chín muồi, Chi bộ nhà tù Sơn La đã thành lập tổ chức cách mạng đầu tiên bên ngoài nhà tù mang tên “Mú nóm chất mương” (Thanh niên cứu quốc) gồm hai tổ:Tổ thanh niên cứu quốc ở Tỉnh lỵ gồm có các đồng chí: Chu Văn Thịnh, Tòng Lanh, Nguyễn Phúc, Quàng Đôn, do Đồng chí Chu Văn Thịnh phụ trách; Tổ thanh niên cứu quốc Mường La gồm các đồng chí: Cầm Văn Thinh, Lò Văn Giá, Lò Văn Phụi, Lô Xuân, do Đồng chí Cầm Văn Thinh phụ trách. Đây là tổ chức cách mạng đầu tiên ở Sơn La, hoạt động trên cơ sở Điều lệ Đoàn thanh niên cứu quốc, một tổ chức của Mặt trận Việt Minh.
Ngay sau khi được thành lập, Tổ thanh niên cứu quốc Mường La đã tổ chức tuyên truyền, vận động nhân dân một số bản của xã Chiềng Xôm (Mường La) đấu tranh đòi giảm thuế, bớt ruộng chức, chia lại ruộng đất cho nhân dân... cuộc đấu tranh diễn ra sôi nổi, thu hút được đông đảo nhân dân tham gia. Nhưng do chưa có kinh nghiệm tổ chức đấu tranh nên đã bị thực dân Pháp đàn áp, một số đồng chí trung kiên và nhân dân bị bắt. Tuy chưa giành được thắng lợi, nhưng phong trào đã gây được tiếng vang lớn, lần đầu tiên nhân dân được lãnh đạo bởi một tổ chức cách mạng của Đảng. Thông qua hoạt động này, đồng bào được giác ngộ cách mạng, kiên quyết đứng lên đấu tranh với chính quyền thực dân đòi quyền lợi.
Cùng với việc lãnh đạo nhân dân đấu tranh giảm thuế, bớt ruộng chức... được sự chỉ đạo của Chi bộ nhà tù Sơn La về chuẩn bị các điều kiện sẵn sàng tổ chức cho tù chính trị vượt ngục ra ngoài để tìm cách bắt liên lạc với Xứ ủy và Trung ương và bổ sung nguồn cán bộ cho cách mạng, hai Tổ thanh niên cứu quốc đã tích cực hoạt động tuyên truyền về Việt Minh và con đường đấu tranh cứu nước của Đảng.
Thực hiện chủ trương đưa các đồng chí cán bộ cốt cán của Đảng ra ngoài hoạt động, sau khi chuẩn bị mọi điều kiện, Chi bộ đã quyết định tổ chức cho 4 đồng chí: Nguyễn Tuấn Đáng (Tức Trần Đăng Ninh), Nguyễn Văn Trân (Bí danh là Diệu), Lưu Đức Hiểu (Tức Lưu Quyên) và Nguyễn Lương Bằng (Tức Sao Đỏ) bí mật vượt ngục. Theo sự giới thiệu của Tổ thanh niên cứu quốc Mường La, Chi bộ nhất trí chọn anh Lò Văn Giá là người dẫn đường.
Ngày 3-8-1943, cuộc vượt ngục được tiến hành, sau 8 ngày đêm vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách, trèo đèo, lội suối, truy nã gắt gao của kẻ địch, cuối cùng đoàn đã về đến suối Rút (Hòa Bình) an toàn. Đây là cuộc vượt ngục thành công đầu tiên của tù chính trị ngục Sơn La. Thành công ấy có sự đóng góp không nhỏ của Đoàn thanh niên cứu quốc và anh Lò Văn Giá.
Sau khi 4 tù chính trị vượt ngục thành công, thực dân Pháp theo dõi, kiểm soát gắt gao nhà tù và chúng khủng bố nhân dân vùng Tỉnh lỵ và Châu lỵ Mường La. Khi quay trở về, Lò Văn Giá bị địch bắt, do không lấy được thông tin gì, chúng đã bí mật thủ tiêu anh. Tổ Thanh niên cứu quốc Mường La đã bí mật rải truyền đơn, tố cáo tội ác của địch, kêu gọi mọi người nêu gương anh, quyết tâm đứng lên làm cách mạng.
Để tránh sự khủng bố của kẻ thù và tiếp tục phát triển phong trào cách mạng ra toàn tỉnh, Chi bộ nhà ngục Sơn La đã chủ trương tạm ngừng liên lạc giữa Chi bộ và cơ sở bên ngoài nhà tù, đồng thời giao cho đồng chí Chu Văn Thịnh khảo sát, tìm địa điểm phù hợp để xây dựng khu căn cứ cách mạng, chuẩn bị mọi điều kiện tiến tới khởi nghĩa giành chính quyền.
Thực hiện sự chỉ đạo của Chi bộ ngục Sơn La, đồng chí Chu Văn Thịnh và Đoàn Thanh niên cứu quốc đã khảo sát và chọn Mường Chanh (Mai Sơn) làm nơi xây dựng khu căn cứ. Được sự chấp thuận của Chi bộ, Đoàn thanh niên cứu quốc đã chuyển mọi hoạt động vào Mường Chanh. Chỉ sau một thời gian ngắn, đến cuối năm 1943, Mường Chanh đã thành lập được Hội thanh niên cứu quốc gồm 12 hội viên và nhiều quần chúng cảm tình.
Với hình thức hoạt động nửa công khai, nửa bí bật, Hội thanh niên cứu quốc đã vận động nhân dân Mường Chanh đấu tranh đòi giảm thuế, bớt ruộng chức, hướng dẫn cho “Hội dệt anh” (Hội kết nghĩa anh em) vào mục tiêu đoàn kết chống lại bộ máy phìa tạo, chống nộp thuế, bắt phu, bắt lính... Nhiều hội viên hội “Kết nghĩa anh em” được tuyên truyền đã giác ngộ, tình nguyện tham gia vào tổ chức Thanh niên cứu quốc và hoạt động rất tích cực. Đặc biệt trong vụ thuế năm 1944, Hội thanh niên cứu quốc đã hướng dẫn cho nhân dân đấu tranh chống lại phìa Mường Chanh, giành lại 14 con trâu, 50 con lợn và 10 tấn thóc, một phần Hội đã chia cho nhân dân, phần còn lại làm quỹ Hội. Để bảo vệ an toàn cho cuộc đấu tranh, trừng trị bọn tay chân, mật thám... Hội thanh niên cứu quốc đã tổ chức được Đội tự vệ bí mật do Anh Cầm Vĩnh Tri chỉ huy.
Từ Mường Chanh, Hội thanh niên cứu quốc đã phát triển hội viên lên Bản Lầm, Tranh Đấu (Thuận Châu). Đến năm 1945, Hội thanh niên cứu quốc Thuận Châu được thành lập gồm 20 hội viên. Dưới sự chỉ đạo của Đồng chí Cầm Vĩnh Tri, bên cạnh vận động nhân dân tham gia cách mạng, ủng hộ Mặt trận Việt Minh, Hội thanh niên cứu quốc Thuận Châu còn tích cực luyện tập quân sự.
Bước sang năm 1945, tình hình trong nước và thế giới có nhiều biến động. Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai đang bước vào giai đoạn kết thúc, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc trên thế giới phát triển mạnh mẽ. Ở trong nước, ngày 9-3-1945, Nhật đảo chính hất cẳng Pháp ra khỏi Đông Dương. Trước sự chuyển biến mau lẹ của tình hình trong nước và thế giới, ngay trong đêm đó, Trung ương Đảng đã họp và đưa ra chủ trương phát động cao trào “Kháng Nhật cứu nước”. Ngày 12-3-1945, Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”.
Sau sự kiện Nhật đảo chính Pháp, phong trào cách mạng Sơn La phát triển mạnh mẽ, toàn tỉnh có trên 60 cơ sở cách mạng. Ở các châu: Mường La, Mai Sơn, Yên Châu, Thuận Châu đều có Hội Thanh niên cứu quốc.
 Trước diễn biến nhanh chóng của tình hình, tháng 4-1945, Xứ ủy Bắc kỳ đã cử đồng chí Lê Trung Toản quay trở lại Sơn La cùng với đồng chí Chu Văn Thịnh và các đồng chí lãnh đạo địa phương chỉ đạo phong trào cách mạng. Căn cứ vào Chỉ thị của Ban Thường vụ trung ương Đảng, các đồng chí đã đề ra chủ trương: Sơn La phải gấp rút củng cố và tổ chức các tổ chức cứu quốc, thành lập các đội tự vũ trang, luyện tập quân sự, chuẩn bị vũ khí, xây dựng căn cứ địa, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, binh vận, nắm bắt tình hình địch, tranh thủ tầng lớp trên, tiếp tục xây dựng cơ sở cách mạng Mường Chanh thành căn cứ địa.
Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Lê Trung Toản và Chu Văn Thịnh, Hội Thanh niên cứu quốc đã nhanh chóng xây dựng Mường Chanh thành khu căn cứ cách mạng của tỉnh. Để tập hợp mọi lực lượng, mọi lứa tuổi tham gia phong trào cách mạng, Ban lãnh đạo khu căn cứ quyết định thành lập Hội Người Thái cứu quốc (Côn Tay chất mương) do đồng chí Chu Văn Thịnh và một số cán bộ trung kiên phụ trách. Đây là một tổ chức nhằm tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia vào Mặt trận Việt Minh. Thông qua các hình thức tuyên truyền như ra báo “Lắc Mương” (Trụ cột đất nước), viết khẩu hiệu trên hang, vách đá, sáng tác thơ ca... vạch rõ tội ác của phát xít Nhật, Hội đã kêu gọi nhân dân các dân tộc đoàn kết đứng dậy tập hợp dưới lá cờ của Mặt trận Việt Minh kháng Nhật cứu nước. Trên cơ sở Đội tự vệ Mường Chanh, Ban lãnh đạo khu căn cứ quyết định thành lập Trung đội du kích vũ trang Mường Chanh do đồng chí Lê Trung Toản và Cầm Vĩnh Tri phụ trách. Mường Chanh trở thành khu căn cứ của tỉnh Sơn La.
Tại Tỉnh lỵ Sơn La và Mường La, từ hai tổ Thanh niên cứu quốc ban đầu đã phát triển lên 8 tổ với trên 50 hội viên; phong trào cách mạng lan rộng ra các xã: Chiềng Xôm, Mường Bằng, Mường Chùm, Mường Bú, Mường Trai, Ít Ong, Hua Trai... Phía Tả ngạn Mường La, Đồng chí Cầm Dịn xây dựng được một Trung đội tự vệ tập trung và 3 Trung đội ở rải rác khắp các bản, khi cần chỉ trong một ngày là có thể tập hợp được. Bên cạnh việc tuyên truyền quần chúng nhân dân tham gia cách mạng, ủng hộ Mặt trận Việt Minh, Hội thanh niên cứu quốc Mường La và Tỉnh lỵ còn tích cực trong công tác binh vận. Nhiều binh lính, cai đội được giác ngộ đã tích cực tham gia giúp đỡ cách mạng. Đây cũng là lực lượng quan trọng làm nội ứng khi cuộc khởi nghĩa giành chính quyền xảy ra.
Riêng huyện Phù Yên, dưới sự giúp đỡ của chiến khu Vần-Hiền Lương, đến tháng 5-1945, Phù Yên đã tổ chức được Tổ Thanh niên yêu nước mang tên “Mú nóm hặc mương” gồm 7 hội viên do Cầm Phu chủ trì. Tại Vạn Yên, Tân Phong, đầu năm 1945 Kỳ bộ Việt Minh đã cử một số cán bộ Việt Minh đến vùng dọc sông Đà để tuyên truyền giác ngộ quần chúng nhân dân và xây dựng cơ sở cách mạng ở vùng Mai Đà - Chợ Bờ (Hòa Bình) lên đến bến Khủa (Mộc Châu), Tân Phong (Phù Yên). Chỉ sau một thời gian ngắn, Tổ Thanh niên cứu quốc Vạn Yên được thành lập. Với hình thức hoạt động linh hoạt, Tổ Thanh niên yêu nước Phù Yên và Tổ Thanh niên cứu quốc Vạn Yên đã cử các hội viên về phụ trách từng địa bàn tuyên truyền, giác ngộ quần chúng nhân dân, binh lính... Thành lập Đội tự vệ ngày đêm luyện tập, sắm sửa, chuẩn bị vũ khí, sẵn sàng chờ thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền. Một số hội viên còn được cử đi huấn luyện và tham gia vào Đội tuyên truyền giải phóng quân chiến khu Vần - Hiền Lương.
Tại Yên Châu, sau khi được đồng chí Chu Văn Thịnh giác ngộ, Hoàng Luông và Hoàng Sáy (Là học sinh tại Tỉnh lỵ) trở về Yên Châu tích cực vận động, tuyên truyền, vận động thanh niên thành lập Hội thanh niên cứu quốc Yên Châu (Tháng 4-1945). Hội đã tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân đấu tranh chống lại bọn quan lại, phìa tạo chuyên đòi hối lộ và ăn đút lót, đứng lên giải quyết những mâu thuẫn trong dân, bênh vực nhân dân... vận động nhân dân tham gia cách mạng, ủng hộ Mặt trận Việt Minh, đấu tranh chống lại chính quyền thực dân, phong kiến và phìa tạo tay sai... Sẵn sàng đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền khi thời cơ đến.
Đầu tháng 7-1945, phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, rộng khắp cả nước. Trung ương Đảng ra Chỉ thị về khởi nghĩa từng phần khi điều kiện đã chín muồi. Thực hiện chủ trương đó, Ban cán sự Phú Thọ - Yên Bái chỉ đạo tiến hành khởi nghĩa ở một số vùng. Đội tự vệ Phù Yên đã cử 2 đội viên sang chiến khu Vần - Hiền Lương xin chỉ thị. Sau khi thống nhất kế hoạch, sáng 22-7-1945, Chi đội giải phóng quân của chiến khu gồm 60 người đã tiến vào Quang Huy phối hợp với Đội tự vệ cách mạng Phù Yên và đông đảo nhân dân các dân tộc trong châu bao vây châu đường làm cho bọn thống trị và tay sai vô cùng hoảng sợ, nộp vũ khí xin hàng. Cách mạng thành công ở châu lỵ đã làm cho binh lính ở đồn bảo an Vạn Yên vô cùng hoảng sợ. Lợi dụng cơ hội đó, lực lượng quần chúng đứng lên khởi nghĩa có Đội tự vệ Phù Yên làm áp lực tiến vào đồn, tịch thu khí giới của binh lính. Do có nội ứng nên cuộc khởi nghĩa ở Vạn Yên nhanh chóng giành được thắng lợi. Ngày 23-7-1945, khởi nghĩa ở châu Phù Yên hoàn toàn thắng lợi. Phù Yên là châu đầu tiên trong tỉnh Sơn La giành được chính quyền đã khích lệ cao trào kháng Nhật cứu nước trong tỉnh tiến lên mạnh mẽ, giành chính quyền về tay nhân dân.
Ngày 14-8-1945, phát xít Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh vô điều kiện,quân Nhật ở Sơn La vô cùng hoảng loạn. Nắm bắt thời cơ, các đồng chí lãnh đạo địa phương quyết định phát động nhân dân Mường Chanh khởi nghĩa giành chính quyền. Ngày 19-8-1945, Trung đội du kích Mường Chanh cùng đông đảo nhân dân khởi nghĩa giành chính quyền ở Mường Chanh thắng lợi nhanh chóng đã động viên khích lệ nhân dân Mai Sơn và đồng bào các dân tộc trong tỉnh đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền. Ngày 20-8-1945, khởi nghĩa giành chính quyền ở châu Mai Sơn thắng lợi.
Ngày 21-8-1945, tại Sơn La, đồng chí Chu Văn Thịnh triệu tập, chủ trì cuộc họp quán triệtmệnh lệnh khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh, bàn những vấn đề cấp bách về tổ chức lực lượng khởi nghĩa kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền ở các châu và tỉnh lỵ. Dưới sự lãnh đạo của Ban khởi nghĩa mà nòng cốt là Tổ chức Thanh niên cứu quốc, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng diễn ra thành công ở các châu: Mường La (22-8-1945), Thuận Châu (23-8-1945),  Yên Châu (24-8-1945). Đến ngày 25-8-1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền cách mạng ở Tỉnh lỵ giành thắng lợi.
Ngày 26-8-1945, Đồng chí Chu Văn Thịnh - Chủ nhiệm tỉnh bộ Việt Minh thay mặt Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh Sơn La đã tuyên bố trước toàn thể nhân dân các dân tộc, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền trong tỉnh đã giành được thắng lợi hoàn toàn, chính quyền thuộc về nhân dân. Từ đây nhân dân các dân tộc trong tỉnh thoát khỏi sự áp bức bóc lột của chủ nghĩa thực dân - phong kiến và phát xít, cùng nhân dân cả nước bắt tay vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ thành quả của cách mạng.
Như vậy, có thể khẳng định: Trong cuộc vận động Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở Sơn La, bên cạnh vai trò lãnh đạo của Chi bộ nhà ngục Sơn La, Đoàn Thanh niên cứu quốc là lực lượng chính đã tuyên truyền, tỏa ánh sáng cách mạng của Đảng đến với nhân dân các dân tộc trong tỉnh; vận động, tổ chức xây dựng lực lượng, xây dựng căn cứ địa và lãnh đạo nhân dân ở các châu và Tỉnh lỵ đứng lên khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945./.
                                                                                        
                                                                                            Bùi Trung Kiên
                                                                                        Hội KH Lịch sử tỉnh

 

 

Số lần đọc : 152   Cập nhật lần cuối: 29/03/2021

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 10809452

Số người Onlne: 23