Nghiên cứu → Văn hóa - Xã hội - Môi trường

Thêm một góc nhìn về tăng tuổi nghỉ hưu


 



Thêm một góc nhìn về tăng tuổi nghỉ hưu
 
 
Những nước hiện đã hoặc đang có chủ trương tăng tuổi nghỉ hưu chưa nhiều. Chủ yếu thuộc nhóm những nước phát triển cao, có GDP bình quân đầu người hàng chục ngàn USD/năm. Nguyên nhân chính là thiếu nguồn lao động thay thế và yêu cầu cân bằng quỹ bảo hiểm xã hội.
Thực tế của các nước tăng tuổi nghỉ hưu cho thấy, thiếu nguồn lao động xảy ra khi: (1) Tỷ lệ sinh thay thế xuống thấp dưới 1%(thì 15-20 năm sau sẽ thiếu lực lượng lao động thay thế); (2).Lực lượng lao độnglàm việc chủ yếu( trên 80%) cho khu vực doanh nghiệp, lao động trong khu vực nông nghiệp xuống thấp, không còn nguồn cung cho khu vực phi nông nghiệp.
Nguy cơ vỡ quỹ bảo hiểm xã hội xảy ra khi tuổi thọ người dân nâng lên cao, thời gian người lao động hưởng lương hưu kéo dài. Các nước ở Châu Âu cảnh báo mốc tuổi thọ trên 80 và thời gian hưởng lương hưu trên 20 năm có thể dẫn đến nguy cơ nguy mất cân bằng quỹ bảo hiểm xã hội. Nhưng thực tế đây là bài toán đa biến, cần được tính toán cụ thể. Không chỉ có 01 biến tuổi thọ( hay số năm nhận lương hưu), mà còn có một số biến khác (tỷ lệ người lao động tham gia BHXH / người nghỉ hưu hưởng bảo hiểm xã hội, độ dài số năm lao động, tỷ lệ hưởng BHXH/lương, cách tính lương để làm căn cứ tính lương hưu...(Ví dụ, lấy lương bình quân của 5 năm cuối để tính như trước đây ở nước ta thì lương hưu khá cao, nhưng lấy lương bình quân của suốt quá trình lao động như hiện nay thì lương hưu lại thấp...).
Liên hiệp quốc cảnh báo và thực tế đang xảy ra, ngày nay, hiện tượng già hóa dân số không chỉ xảy ra ở các nước phát triển ( ở Châu Âu, Bắc Mỹ và một số nước ở Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapor), mà xảy ra ở các nước chậm phát triển hơn, nhất là ở Châu Á, trong đó có Việt Nam. Nước ta cũng phải đối mặt với việc tăng tuổi nghỉ hưu.

 

Đoàn đại biểu quốc hội tỉnh Sơn La tham gia ý kiến về Luật Lao động sửa đổi vào sáng ngày 03/10/2019( Ảnh Báo Sơn La điện tử)
Việc tăng tuổi nghỉ hưu của Nước ta được đặt ra trong bối cảnh rất đáng chú ý.  Hơn gần 20  năm qua, tỷ suất sinh( số con/phụ nữ) của nước ta lên xuống xung quanh 2,5; Tỷ lệ sinh năm 2018 là 1,46%, bình quân giảm 0,02%/năm. Theo dự báo của Liên hiệp quốc, dân số Việt Nam tiếp tục tăng cho đến năm 2060, sau đó giảm chậm.  Tuổi thọ trung bình của người Việt hiện nay là 73,5 tuổi( 2018, Cục thống kê), từ năm 2000 đến nay, bình quân cứ 10 năm tăng được 1 tuổi. Tuổi thọ của người Nhật là 84, của phần lớn các nước Châu Âu là trên 80. Như vậy, nhiều chục năm nữa, chúng ta mới đạt tuổi thọ như các nước phát triển. Ở các nước phát triển, từ hàng chục năm nay, tỷ lệ lao động khu vực doanh nghiệp đã chiếm trên 80%, tỷ lệ lao động nông nghiệp chỉ trên dưới 1%, tức là tỷ lệ số lao động tham gia bảo hiểm toàn phần rất cao và nguồn lao động bổ sung cho khu vực phi nông nghiệp không còn. Ở Việt Nam, hiện có hơn 14 triệu lao động doanh nghiệp, mới chiếm 26% lao động xã hội, tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội toàn phần còn thấp, (trên 30%),  lao động nông nghiệp nông thôn đang gần 40%, tức là nguồn bổ sung lao động cho khu vực phi nông nghiệp còn khá lớn. GDP bình quân đầu người của các nước phát triển hàng chục ngàn USD, của nước ta 2.560 USD( 2018)
Có thể nói, trong 02 thập kỳ tới, sức ép thiếu nguồn lao động bổ sung ở nước ta  cũng chưa lớn, ngược lại sức ép về việc làm lại lớn hơn. Sức ép làm mất cân bằng quỹ bảo hiểm xã hội cũng chưa lớn( Bình quân tăng 1 tuổi/10 năm, thì đến năm 2040 cũng mới trên 76 tuổi). Hơn nữa, sự thay đổi chính sách BHXH đã làm giảm bớt áp lực. Vừa qua, số năm đóng BHXH đã được điều chỉnh tăng lên 5 năm, tức là tăng gần 17%. Tỷ lệ hưởng BHXH vẫn 75%, nhưng lương hưu giảm đáng kể, khoảng 30%( do mức lương làm căn cứ chuyển từ lương bình quân của 5 năm cuối sang lương bình quân của 35 năm ( nam) và 30 năm( nữ). Mặt khác, tăng tuổi nghỉ hưu không chỉ thuần túy nhìn vào việc tăng tuổi thọ, mà còn phải xem xét số năm sống khỏe của người cao tuổi. Số năm sống khỏe của người Việt Nam mới là 65, của các nước phát triển là trên 70.
Xem xét toàn diện vấn đề, thì việc tăng tuổi nghỉ hưu là chuẩn bị cho dài hạn. Tăng cả tuổi nghỉ hưu cho cả nam và nữ là hợp lý, vì nữ có tuổi thọ cao hơn nam trên 6 tuổi.  Nhưng lộ trình tăng chậm như dự thảo bộ luật lao động sửa đổi là hợp lý. Trong giai đoạn trước mắt, nam tăng từ 60 lên 62, nữ tăng từ 55 lên 60. Thời điểm bắt đầu từ năm 2021, nam mỗi năm tăng 3 tháng, nữ mỗi năm tăng 4 tháng. Nam tăng trong 10 năm, nữ trong 15 năm, bắt đầu có người đủ tuổi nghỉ hưu theo chế độ BHXH mới. Có một số ngành nghề người lao động được nghỉ hưu sớm hơn, và có ngành nghề, đối tượng được nghỉ hưu muộn hơn( tùy sức khỏe và nguyện vọng). Như vậy là hợp lý.
Có 02 vấn đề đáng băn khoăn. Một là, lao động trong khu vực hành chính sự nghiệp công lập( do nhà nước trả lương và đóng phần lớn bảo hiểm cho CCVC). Khu vực này hiện vẫn chưa được sàng lọc, tinh giản, một bộ phận CCVC đang có vấn đề về trình độ, năng lực và cả ý thức trách nhiệm. Bây giờ lại kéo dài năm công tác thì thật là luẩn quẩn. Hiện nay, khối nhà nước hưởng phụ cấp công vụ 25% lương hệ số( hiện tại), khối đảng và đoàn thể chính trị xã hội hưởng phụ cấp 55%. Nghỉ hưu chỉ hưởng 75% lương( lương bình quân của quá trình), không tính phụ cấp. Khi CCVC nghỉ hưu, nếu có tuyển bổ sung, tạo việc làm cho lớp trẻ thì lương mấy năm đầu của người mới tuyển cũng chỉ 30-40% lương của người chuẩn bị nghỉ hưu.Tính ra, nhà nước tăng đại trà tuổi nghỉ hưu( nam 2 năm, nữ 5 năm) thì ngân sách và BHXH phải chi lớn hơn nhiều là giữ nguyên, mà lại làm mất cơ hội việc làm cho lớp trẻ được đào tạo cơ bản hơn.
Hai là, tăng tuổi nghỉ hưu,không có nghĩa tất cả đều nghỉ hưu đúng độ tuổi. Kinh nghiệm ở các nước tăng tuổi nghỉ hưu ở Châu Âu cho thấy, chỉ có 10% nghỉ đúng tuổi, còn họ vẫn nghỉ trước tuổi, chấp nhận mức lương hưu thấp hơn. Lương các nước rất cao, 5000- 10.000 USD/tháng, nên tỷ lệ lương hưu thấp họ vẫn đủ chi tiêu. Nhiều người vẫn đi làm thêm, nhưng là làm thêm ở một cường độ và hình thức phù hợp hơn...Ở Việt Nam, khi tuổi lao động và tuổi nghỉ hưu 25/55 đối với nữ và 30/60 đối với nam, thì cũng chỉ có 50% nghỉ hưu đúng tuổi, còn 50% nghỉ hưu trước tuổi. Tuổi nghỉ hưu bình quân theo quy định là 57, tuổi nghỉ hưu bình quân thực tế là 53,5( 2018), thấp hơn 3,5 tuổi. Bây giờ bình quân tăng thêm 3,5 tuổi, liệu thực tế bao nhiêu phần trăm sẽ nghỉ đúng tuổi? Với gần 800 ngàn doanh nghiệp với gần 15 triệu lao động( 2018), liệu bao nhiêu % lao động sẽ được doanh nghiệp chấp nhận sử dụng nữ đến 60 tuổi, năm đến 62 tuổi? Bản thân người lao động, một bộ phận không nhỏ có thể vẫn tiếp tục chấp nhận hưởng lương hưu thấp hơn để nghỉ sớm hơn. Cuộc sống có nhiều cái phải tính toán, đánh đổi. Có thể nghỉ hưu rồi nhiều người vẫn đi làm thêm, nhưng là làm thêm ở một nôi trường khác... Tác động thực tế của việc tăng tuổi nghỉ hưu cần được dự báo và đánh giá.

 

                                                                                          Phan Đức
 
 
 

Số lần đọc : 1114   Cập nhật lần cuối: 14/10/2019

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 7566368

Số người Onlne: 139