Nghiên cứu → Văn hóa - Xã hội - Môi trường

Nông dân ASEAN cũng coi “con trâu là đầu cơ nghiệp”


 
 
 
NÔNG DÂN ASEAN CŨNG COI “CON TRÂU LÀ ĐẦU CƠ NGHIP”
 
 
Do xut phát t mt nn sn xut nông nghip là ch yếu nên t bao đời nay, nước ta và các nước Đông Nam Á có tp quán quý trng con trâu. Con trâu làđầu cơ nghip, là công c không th thiếu trong mi gia đình. Trâu giúp người nông dân cày cy, v hoang, sn xut ra lúa go, lương thc, thc phm phc vđời sng xã hi. Nhân ngày đầu xuân Tân Su 2021 tác gi xin gii thiu đến bn đọc mt s phong tc, tp quán các nước Asean liên quan đến ông Sửu ...
 
TRÂU VÀ VĂN HÓA L TC
Trong nghi l ca dân tc Sán Chay (Tây Bc), con trâu được xem như bc thn linh nhân t, bi trâu luôn đem hnh phúc đến mi con người, dòng tc. chính vì vy trong Tc ma chay ca người Sán Chay xưa có thêm mc cúng trâu chết. Theo tc l nhng con trâu già chêt địa đim nào, người ta để nguyên xác  trâu ti đó ri v làng đón thy mo đên tính gi m l cúng bái. Theo quy tc ch nhà phi m gà, nu xôi để thy cúng trước khi đưa xác trâu v nhà. Mâm l gm mt con gà trng thiến to đã làm sch, luc chín và kèm theo 4 chén xôi đầy, trên mi chén xôi đặt 4 qu trng sng vi ý nghĩa mi con trâu chết, ch nhân s có thêm 4 con trâu sau này; ngoài ra l cúng còn có vàng mã, hương, rượu, giy màu trang trí.
Mc đích l cúng trâu nhm ghi nh công lao nhng năm tháng trâu lao động vt vđối vi gia ch. Khi l cúng tiến hành xong, nhng thanh niên khe trong làng cht cây tre hoc g xếp thành kiu đủ 8 người khiêng ri đưa xác trâu đi chôn, xây mả trâu cao 2m, rng 3m, dài 5m. ch nhân s là người thp nén hương cui cùng lên m trâu trước khi ra v. Theo l, hng năm đến ngày 30 tết Nguyên Đán, ch trâu đến thp hương, phát mãđến hết ngày 15 tháng giêng âm lch để mi linh hn trâu văn tết vi ch ca chúng. Bi theo quan nim ca người Sán Chay nếu gia ch làm tt vic này thì s gp nhiu may mn trong làm ăn sinh sng.
Ngày nay cuc sng đồng bào dân tc thiu s nước ta ngày càng văn minh tiến b, vì vy tc cúng trâu chết ch còn din ra mt sít nhng làng bn vùng sâu vùng xa ca đồng bào dân tc Sán Chay. Tuy nhiên vic thp hương ngay ca chung trâu trong nhng ngày Tết truyn thng vn là mt nét đẹp rt đáng lưu gi trong nghi l ngày Tết ca dân tc.
VÁI TRÂU NGÀY TT
Vào ngày Tết C truyn, đồng bào Khmer vùng đồng bng sông Cu Long thường làm l rước trâu bò theo tp tc lâu đời. C vào đầu năm mi, người dân thường nn tượng trâu bò bng đất ri mang ra để gia rung lúa ca mình để ty uế tt c bnh tt cho chúng. Nhà nào nuôi trâu thì nn hình con trâu; nuôi bò thì nn hình bò. Ngoài ra mt s vùng nông nghip ca người Khmer thường nn các tượng hình người và 12 tượng hình trâu bò ri đưa lên kiu rước ra đồng để làm l ty tr bnh tt cho người và vt nuôi c năm. S 12 con trâu bò tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Nếu là năm nhun thì s người và trâu bò tăng lên 13 con như năm Canh Tý 2020 va qua là năm nhun cóđến 13 tháng, vi 2 tháng tưâm lch.
Người ch xướng cuc l là v niên trưởng trong làng gi làÀ Cha. Đoàn kiu xut phát t nhà v niên trưởng đi khp các no đường sut bui sáng. Mt dàn nhc tháp tùng đoàn, tu nhng bn nhc vui v, hu hết nông dân trong làng đều đi phía sau. Kiu đi ra rung, người đem tượng người và trâu bò đặt xung đất ri tr v nhà. Người ta cho rng sut bui chiu vàđêm hôm y nhng hình tượng y s gánh mi bnh tt cho người và trâu bò c năm. Đến sáng hôm sau, vÀ Cha cùng các nông dân ra rung dùng chày đập b các tượng người và tượng trâu bò ln, còn li các tượng nh mang v trình trưởng làng. Theo tc l v này thưởng cho ban t chc mt món tin tượng trưng.
Cuc l rước trâu bò hin nay được thay đổi vài chi tiết. Trong đoàn kiu ch tượng người và trâu bò bng đất, người ta thêm hình trâu bò đan bng tre ri dán giy màu, các tượng này được thiết kế to như tht. mình trâu bò được sơn 5 màu tượng trưng cho ngũ hành. Sau kiu rước thường có mt con bò hay con trâu tht đi cùng đoàn. đoàn người đi khp đường làng ri ngng li trước mt ngôi miếu ven rung. vÀ Cha đặt l vt trên bàn th gm có bn món ăn mn, bn món ăn ngt, rượu, nhang, đèn cy. Ông thy cúng vái cu xin thn linh nhn l vt, phù h nông dân được mùa, trâu bò khe mnh sut c năm.
Nhng người đi theo kính cn l bái. sau đó, người ta đốt hình trâu bò, đập b các tượng đất, ri v làng. Trâu bò dt theo đoàn cúng rước b x tht sau đó chia đều. Riêng phn th dành cho người uy tín nht trong làng. Nông dân ly huyết trâu bò bôi vào phía dưới nhng viên đá tượng trung v thn Néak Ta tc ông Tàđể xin thn làm mưa cho mùa màng bi thu.
TC LĐÂM TRÂU
Theo tp tc ca người Gia-rai, XơĐăng, Ba-na, hàng năm dân làng t chc mt ln đâm trâu ti nhà rông. Mi phí tn trong ngày hi là do dân làng đóng góp li. Ngày hi đâm trâu là để tơn nhng tù trưởng xưa kia đã có công xây dng và gìn gi buôn làng. Ngoài ra lđâm trâu còn cóý nghĩa là s cu xin cho mi người khe mnh, tai qua, nn khi. L ny nh hơn lđâm trâu trong ngày hi làng. Đồng bào thường t chc ngày hi đâm trâu trong khong thi gian tđầu tháng 12 đến tháng 3 âm lch.
Người Xơ-đăng, Ba-na, t chc l hi đâm trâu trong 3 ngày; còn người Gia-rai ch t chc 1 ngày rưỡi. Đồng bào Gia-rai gi ngày đầu ca l hi đâm trâu là ngày vào hi (Mút); ngày cui cùng là ngày ăn trâu (Bong k). Để chun b cho ngày l, đồng bào vào rng cht 4 cây to bng bp chân, đem v buôn và khc lên đó nhng hình hoa văn rt đẹp. H ly 4 ngn tre lô ri khc lên đó nhiu hình hoa văn, mt cây lô làm tay thn cm gia. Sau đó buc trâu vào ct.
Ngày đầu tiên ca hi đâm trâu vào lúc xế chiu, đồng bào dt trâu buc vào ct ging ga; và trói mt con ln to đặt áp sát vào ct. Nhng chàng trai có nhim vđánh trng, đánh cng - chiêng trong ngày hi, đầu chít khăn đỏ, mc áo blan (Áo l nam gii) hoc áo ló (Áo chui đầu, không tay, có thêu hoa văn hai bên vt), đóng kh kteh (Kh hoa), đã trong tư thế sn sàng. Các cô gái mc áo phia (Mt loi áo l ca n gii), váy kteh (Váy hoa), đầu quàng khăn trng. Người già, tr em, người đứng tui đều thích mc bđồ mi nht ca mình tt c mi người đứng cht ních trước sân nhà rông.
Người ch trì ngày hi là mt già làng, hay còn gi là Riu Yang (Thy cúng) đứng gn ct buc trâu. Thanh niên nam, nđánh chiêng, cng, múa đứng sau lưng thy cúng. Khi thy cúng cu khn xong (Ni dung bài khn: cu xin Thn tri, Thn nước, Thn núi, Thn sông hãy lên đây chng kiến ngày hi đâm trâu này, cu xin các thn hãy phù h cho dân làng trng được nhiu lúa, nuôi được nhiu trâu bò. Xin các thn xung buôn làng ăn tht trâu và ung rượu cn ngt), tiếng chiêng, cng bt đầu ni lên hòa vi tiếng hú ca dân làng.
Cnh buôn làng tr nên rn ràng, sinh động. Tiếng trng, chiêng, cng va dt, nhng thanh niên khe mnh, đầu chít khăn đỏ, tay cm khiên, gươm sáng loáng lao ra nhy múa. Gươm chm vào nhau xoang xong hòa vi tiếng hò reo c vũ ca hàng trăm dân làng. Đó là s tái hin li cuc chiến đấu ca các tù trưởng và dân làng thi xa xưa để bo v buôn sóc. Tuy ch là tượng trưng nhưng nó không kém phn hào hùng và sôi ni. Sau đó, h b gươm và tiếp tc dùng nhng cây gy g dài khong 1m đểđấu vi nhau. nhng cuc đấu này mang tính cht vui chơi lành mnh và th hin lòng dũng cm vi truên thng thượng võ ca dân tc Tây Nguyên.
Tp này ngh, tp khác li ra thay. C mt người múa khiên thì có mt cô gái đứng bên té nước vào người. Chàng trai nào múa khiên tài, đỡ gii thì người không bướt và tiếp tc thi đấu. Người nào đỡ không được thì mình ướt, coi như b thua. Sau cuc nhy múa này, h bt đầu đâm trâu. Chàng trai nào chđâm mt nhát mà trâu chết thìđược mi người khen. Ai không đâm được hoc trâu lâu chết thì s b c dân làng chê bai, khích bác. Làm tht trâu xong, h chia đều cho tng bếp trong buôn làng. Mt phn tht trâu sđược dành li để ung rượu chung ti nhà rông. Còn đầu trâu được gác lên ct l. Cuc ăn ung, vui chơi, kéo dài cho đến hết ngày.
Sáng ngày th 3, đồng bào t chc l rước đầu trâu lên nhà rông. Đầu trâu được ch ra làm món ăn. Riêng sng được gi li và treo lên vách nhà rông. Người dân còn hòa máu trâu vi rượu để ra nhng vt quýđược gi trong nhà rông. Nhng người than d phn ln là người đứng tui và các già làng. Hin nay tc đâm trâu không được nhà nước khuyến khích vì s hi nhp vi văn hóa thế gii và tính nhân văn.
TRÂU VÀ VĂN HÓA VIT
Khu vc Đông Nam Châu Á là vùng sinh thái t nhiên rt phù hp cho đàn trâu rng sinh trưởng. Có lđó là lý do trâu rng sm được thun hóa thành trâu nhà phc v nông nghip. T khi con trâu được s dng để cày thì ngh trng lúa ca người nông dân cũng phát trin theo. Trâu đứng th 2 trong 12 con giáp. Lch ghi nhn tháng Giêng là tháng Trâu, li còn cn thn ước l c vic v lch: người đứng trước trâu là năm lp xuân sm, và người đứng sau trâu là năm lp xuân mun, giúp cho quan li đời xưa chđạo mùa v cho đúng.
Lch chính thng có thàng Su, năm Su. lch dân gian nước ta còn có tháng Ngâu (Tháng 7 âm lch) đọc trch t Ngưu ra, mà xut x là câu chuyn tình Ngưu Lang Chc N. Trâu là biu th tài sn ca nông h c truyn, cho nên đã có biết bao li ca dao v con vt làm đầu cơ nghip này. Người ta nói “làm rung không trâu như làm giàu không vn. Còn nông dân nước ta thì khuyên nhau rng “mun giàu thì nuôi trâu nái. Phúông xưa trong nhà không có vàng bc châu báu mà làchín đụn, mười trâu, hay 3 bò, 9 trâu. Trâu là ao ước ca nhà nghèo nên mi có câu “tu trâu, ly v, làm nhà; c ba vic y tht là khó thay!”.
Trâu có hình trên mt đồng tin giy Đông Dương thi Pháp thuc. Còn trong tiu thuyết bng ch Quc ng Vit Nam có ti hai cun thành công ca Trn Tiêu và Nguyn Văn Bng. Trâu đãđi vào huyn thoi, ca dao, tc ng Vit Nam. Và trong cm thc luân hi dân Vit còn tô v lý lch ca người bn đin mt nng hai sương vi câu chuyn k v tin kiếp ca trâu như mt v thn linh. Dưc Pht đã hóa kiếp mt v sư mc li nghiên trng thành con trâu, buc phi gm hết c dưới trn gian. Tđấy trâu chăn c, vàăn rt nhn ni đến trong mơ cũng vn còn nhai. Người theo đạo Pht kiêng ăn tht trâu có l cũng t s tích ny. Con trâu tht lm chuyn để nói là vy.
CON ‘TRÂU CHIN THNG
đất nước vn đảo Indonesia có hơn 3000 hòn đảo ln nh, xanh tươi trù phú như mt chui các ht ngc dc theo đường xích đạo. Mc dù ngun gc người Indonesia là s pha trn các chng tc phc tp, đó cũng chính là kết qu ca nhiu đợt di dân t din ra trong mt thi gian dài t lc địa Châu Áđến qun đảo xanh tươi ny. Người Indonesia hin nay có mt mi liên h chung gia các dân tc khác nhau như người Batak và người Minang Kabaus trên đảo Sumatra vi người Toradjas trên đảo Salawesi. Tt cđều có phong tc th cúng t tiên và đều tôn vinh CON TRÂU như mt biu tượng ln có vai trò thc s trong cuc sng thường ngày ca h.
Người Minang Kabaus phía Tây đảo Sumatra có truyn thuyết v các hoàng thân t Malaixia đã mang đến vùng này k thut canh tác cùng vi tôn giáo ca h (Hi giáo). Mt hoàng thân đã cóý mun sáp nhp vùng y vào đất đai ca mình để tr thành ông vua min Tây Sumatra. Dân địa phương ra sc chng li ý tưởng y. V hoàng thân người Malaixia đã mang con trâu tt nht ca mình để cá cược vi tt c nhng con trâu bn địa, điu kin là nếu trâu bn địa đánh bi được trâu ca v hoàng thân n thìông s thôi ýđịnh chiếm đất. Cư dân địa phương lin hp bàn và chn mt con trâu chc khe, ri bí mt lng vào đôi sng bng b giáp st. Khi cuc đấu đến hi gay cn nht thì trâu ca v hoàng thân n b trâu bn địa dùng cp sng bng st húc thng bng. dân địa phương sau đóđãăn mng chiến thng và quyết định đặt tên địa phương mình là: trâu chiến thng (Minang = trâu, Kabaus = chiến thng) và tđấy đôi sng trâu là vt trang trí ca các gia đình trên hòn đảo xinh đẹp ny.
 Người Batak bc Sumatra sng quanh h ln Toba ngày nay là mt cng đồng gii buôn bán và có tài tính nhm bm sinh. l cưới ca người Batak bao gi cũng có t chc chi trâu vi ý nghĩa nhng đức tính ca con trâu chiến thng s truyn sang đôi trai gái mi kết hôn. Còn người Toradja thuc các tc người min núi Trung Slawesi hòn đảo ln th tư ca đất nước Inđonexia, xếp sau Sumatra, Kalinmantan (Borneo) và Irian Jaya (Tân Guinée) nhưng ln hơn đảo Java. Theo truyn thuyết, t tiên hđã t tri đáp xung bng nhng con thuyn, sau đó h dng lên nhng ngôi nhà có hình dáng con thuyn. Vi nhng ngôi nhà truyn thng kiu mũi thuyn như thếđã thu hút khách du lch tìm đến tham quan, thưởng lãm ngày càng nhiu. đây hng năm có nhng l hi linh đÌnh, vt tế thn bao gi cũng là con trâu đẹp nht. Con trâu vi người Batak, Minang Labaus và Toradja Indonesia luôn gn kết vi nhng nghi lđạo Hi và ngh thut dân tc ca h.
NTT
 
 
 
Nguyn Tn Tun

Số lần đọc : 37   Cập nhật lần cuối: 22/02/2021

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 10619757

Số người Onlne: 21