Nghiên cứu → Đa chiều

Năng lực đề xuất, nghiên cứu, sáng tạo của trí thức Sơn La - Đôi điều trăn trở


 

1. Những tiến bộ đáng ghi nhận.
Mấy năm gần đây, việc tuyển chọn và tổ chức nghiên cứu của các đề tài, dự  án khoa học và công nghệ  của tỉnh Sơn La đã có một số mặt tiến bộ, ngày càng trực tiếp phục vụ sản xuất và đời sống nhiều hơn, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp và nông thôn. Sơn La là tỉnh tiên phong trong việc đổi mới cơ cấu đầu tư nghiên cứu. Năm nào cũng có 2-4 dự án khoa học gắn với doanh nghiệp, kết quả nghiên cứu, chuyển giao  được áp dụng vào sản xuất  của doanh nghiệp, tạo sản phẩm mới. Như rượu sơn tra, cá hồi ở Bắc Yên;  rượu mận hậu, các loại mứt mận ở Mộc Châu;  rau, hoa chất lượng cao ở Mường La, Mộc Châu; bông lai, măng chế biến, ba ba gai   ở Sông Mã; sản xuất giống nấm, nhân giống nhím bờm, lợn rừng  ở thành phố Sơn La...Có đề tài đoạt giải Vifotex như đề tài nhân giống và thâm canh khoai sọ cụ cang, Thuận Châu  (2008). Có đề tài được đánh giá cao như đề tài xây dựng phông chữ Thái trên máy tính, đề tài xây dựng phần mềm học chữ và tiếng Thái đa phương tiện (2007-2010)....
2. Một số vấn đề đặt ra.
      Trí thức Sơn La hiện có hơn 2,5 vạn người, gồm 9 ngàn  là trình độ cao đẳng, 1,6 vạn là trình độ đại học trở lên, trong đó thạc sỹ và tương đương ( bác sỹ chuyên khoa cấp I) gần  400 người, tiến sỹ và tương đương( bác sỹ chuyên khoa cấp II) 30 người. Mấy năm gần đây, hàng năm mới có khoảng 50-60 cá nhân đề xuất đăng ký đề tài, dự án khoa học công nghệ cấp tỉnh. Số lượng các vấn đề đề xuất khá nhiều trên dưới 80 vấn đề/năm. Nhưng chất lượng đề xuất nhìn chung còn hạn chế, kết quả tuyển chọn đạt thấp. Theo quy định của nhà nước, tuyển chọn phải qua 02 bước. Bước 1 là tuyển chọn danh mục đề tài, trình UBND tỉnh phê chuẩn những vấn đề cho phép nghiên cứu. Bước 02 là tuyển chọn đơn vị chủ trì và chủ nhiệm đề tài theo nguyên tắc cạnh tranh. (Sau khi được UBND tỉnh phê duyệt, danh mục đề tài được thông báo công khai  trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên các tạp san, tạp chí để các tổ chức và cá nhân xây dựng tuyết minh đăng ký thực hiện.). Mấy năm gần đây, hàng năm, bước 01, các hội đồng chỉ tuyển chọn được 15-17 vấn đề trong tổng số 70-80 vấn đề.  Năm 2011, có 96 vấn đề được đề xuất cho năm 2012, tăng hơn các năm trước, nhưng kết quả tuyển chọn lại thấp hơn, chỉ được 13 vấn đề (11 đề tài và 02 dự án). Khối nông lâm nghiệp, nguồn đề xuất có 46 vấn đề, chọn được 6. Khối xã hội và nhân văn nguồn đề xuất có 30 vấn đề, chọn được 6. Khối công nghiệp, xây dựng, công nghệ thông tin nguồn đề xuất có 19, chọn được 1. Nguyên nhân là, phần lớn các đề xuất đều là các công việc chuyên môn thường xuyên của ngành, đơn vị. Nhiều vấn đề đề xuất trùng lặp với đề tài, dự án người khác đã nghiên cứu. Cũng khá nhiều vấn đề ý tưởng nêu không rõ, tính khả thi không cao. Hoặc chỉ thuần túy chú ý khía cạnh khoa học kỹ thuật mà không am hiểu thực tiễn của sản xuất và thị trường... Chính vì vậy mà số lượng vấn đề đề xuất nhiều, nhưng tuyển chọn được ít. Hội đồng tuyển chọn phải mất rất nhiều thời gian để chuẩn xác tên đề tài, dự án, mục tiêu, nội dung và sản phẩm nghiên cứu. Kết quả tuyển chọn  bước 2 (tuyển chọn đơn vị chủ trì và chủ nhiệm đề tài, dự án) cũng không cao. Hội đồng chấm điểm chưa phải đã quá chặt, thậm chí có phần châm chước, nhưng điểm giá trị khoa học, giá trị thực tiễn của phần lớn hồ sơ thuyết minh cũng mới chỉ vượt ngưỡng.
      Công nghệ là sản phẩm chính của đề tài khoa học. Nhưng sau  bước nghiệm thu của  Hội đồng Khoa học, việc phổ biến, chuyển giao cũng còn hạn chế. Tính ra, hàng năm, cứ 2000 trí thức, 30 thạc sỹ, tiến sỹ mới có 1 đề tài khoa học cấp tỉnh. Nhưng kết quả nghiên cứu cũng rất ít khi biến thành bài báo khoa học, ít được thương mại hoá. Kết quả nghiên cứu được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ từ trước tới nay hầu như chưa có.
3. Một vài đề xuất
- Cải thiện chất lượng đề xuất đề tài cấp tỉnh.
      Nội lực đề xuất ý tưởng sáng tạo của đội ngũ trí thức Sơn La có lẽ còn tiềm ẩn. Nhưng trong số hàng vạn trí thức, mới có một số rất nhỏ nắm và tiếp cận được kỹ năng  đề xuất, thuyết minh và tổ chức thực hiện đề tài, dự án  khoa học công nghệ cấp tỉnh (hoàn toàn khác với luận văn thạc sỹ, tiến sỹ). Vì vậy, tăng cường các hình thức tập huấn, hướng dẫn là rất cần thiết. Mặt khác, việc định hướng nghiên cứu của tỉnh càng cụ thể, càng giúp nhà khoa học đề xuất sát hơn. Cũng cần  có thêm  hình thức đặt hàng từ các ngành, các doanh nghiệp  và lãnh đạo tỉnh. Tỉnh Sơn La trước đây đã có chiến lược phát triển khoa học và Công nghệ  2000-2010, hiện đang  xây dựng chiến lược 2011-2020. Rút kinh nghiệm  thời gian qua, từ chiến lược chung, cần xây dựng thành chương trình nghiên cứu 5 năm trên từng lĩnh vực. Từng ngành đều xây dựng chương trình nghiên cứu của ngành mình. Làm như vậy sẽ chuyển được việc đề xuất ngẫu hứng, phân tán sang đề xuất có trọng tâm, trọng điểm, đúng lộ trình. Trung ương và một số tỉnh đã làm như vậy.
 - Tiếp tục đổi mới có cấu đầu tư nghiên cứu.
      Khác với yêu cầu, đòi hỏi, trong thực tế, dù là đề tài hay dự án khoa học công nghệ cấp tỉnh đều chủ yếu là vận dụng, ứng dụng công nghệ đã có, rất ít khi sáng tạo ra công nghệ mới. Trong tình hình như vậy, cần đặc biệt ưu tiên các dự án khoa học để hướng các nhà khoa học và các doanh nghiệp tìm đến với nhau. Đối với cấp tỉnh như Sơn La, dự án khoa học chủ yếu là dự án xây dựng mô hình ứng dụng, cải tiến, địa phương hóa  công nghệ  mới đã có trên thị trường( theo dạng dự án thuộc Chương trình khoa học  công nghệ nông nghiệp và nông thôn miền núi), chứ không phải là dự án sản xuất thử nghiệm( chuyển từ phòng nghiên cứu thử nghiệm vào sản xuất). Thực tế các sản phẩm nghiên cứu triển khai được thương mại hóa ở quy mô sản xuất công nghiệp chủ yếu là ở các dự án, chứ không phải ở các đề tài. Nhiều năm nay, với gần 1000 doanh nghiệp, trên 7 ngàn cán bộ khoa học kỹ thuật  khu vực doanh nghiệp mà hàng năm chỉ có 2-3 dự án khoa học, chiếm  chiếm 10-15% tổng số đề tài, dự án  là quá ít. Từ năm 2011 trở về trước, các dự án khoa học cấp tỉnh  được đầu tư theo cơ chế hỗ trợ tối đa 30%, thu hồi 60%, nên kém hấp dẫn. Từ năm 2012 trở đi, nhà nước đã thay đổi chính sách, chuyển sang cơ chế  hỗ trợ, không thu hồi. Do đó, nếu tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn tốt thì có thể nâng tỷ lệ dự án lên 25-30%, thậm chí cao hơn.
 - Tăng cường khuyến khích nghiên cứu, sáng tạo dưới các hình thức khác.
Việc  khuyến khích, hỗ trợ các ý tưởng sáng tạo dưới hình thức hội thi, hình thức sáng kiến, cải tiến kỹ thuật ở cơ sở cũng hết sức cần thiết. Thực tế ngày càng cho thấy, theo quy chế tuyển chọn hiện hành, có nhiều ý tưởng sáng tạo khó trở thành đề tài, dự án khoa học cấp tỉnh, nhưng lại có giá trị thực tiễn cao, sớm trở thành sản phẩm thương mại. Theo thống kê chưa đầy đủ, hàng năm, toàn tỉnh có trên dưới  1000 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật và hàng trăm đề tài nghiên cứu cấp cơ sở. trong đó nhiều sáng kiến, đề tài được ứng dụng vào thực tế, thậm chí được cấp bằng lao động sáng tạo. Tỉnh ta mới tổ chức 2 kỳ Hội thi sáng tạo( 2008, 2010), 01 cuộc Festival sáng tạo trẻ( 2011), bước đầu đã thu hút hàng trăm trí thức, thanh niên và người lao động tham gia. Có nhiều  sản phẩm sáng tạo đã đã đoạt giải. Ngay cả các “nhà khoa học chân đất” ở tỉnh ta cũng bắt đầu có một số  người vươn lên lập nghiệp bằng sản phẩm sáng tạo của mình.  Đẩy mạnh cách đó, nguồn ý tưởng sáng tạo của đội ngũ trí thức và người lao động Sơn La có thể sẽ được phát huy tốt hơn. Tuy nhiên, như vậy vẫn chưa đủ. Hiện nay, tỉnh ta mới có giải thưởng hội thi mà chưa có Quỹ hỗ trợ đầu tư ươm mầm sáng tạo và phát triển công nghệ.  Nhà nước ta đã có quy định về việc thành lập quỹ hỗ trợ phát triển khoa học và công nghệ ở cấp trung ương và cấp tỉnh, thành phố. Cấp Trung ương  không những có quỹ này mà còn một số  quỹ khác như quỹ Vifotex, Quỹ hỗ trợ đổi mới và phát triển công nghệ... Một số tỉnh cũng đã và đang triển khai xây dựng quỹ. Xây dựng quỹ khoa học công nghệ  nói chung và Quỹ tài năng trẻ nói riêng là vấn đề cần được đặt ra ngay cả đối với một tỉnh miền núi như Sơn La.    
 
                                                                                                               Đức Trung
 

Số lần đọc : 431   Cập nhật lần cuối: 27/08/2012

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 223382

Số người Onlne: 1