Nghiên cứu → Lịch sử

Nhà báo cách mạng Phạm Văn Hảo, bí danh Văn Chiến - Phái viên Bộ Nội vụ ở Sơn La


 



 

 

 

Nhà báo cách mạng Phạm Văn Hảo, bí danh Văn Chiến - Phái viên Bộ Nội vụ ở Sơn La

 

 

Phạm Văn Hảo quê ở Phù Lưu, Từ Sơn, Bắc Ninh. Năm 1930, khi đang còn là học sinh Trường Bưởi đã được đồng chí Nguyễn Văn Cừ giác ngộ. Sau khi tốt nghiệp Phạm Văn Hảo vào Thanh Hóa hoạt động cách mạng. Năm 1933, ông trở thành đảng viên cộng sản. Năm 1934 Phạm Văn Hảo bị bắt giam vào nhà tù Hỏa Lò. Ở đây, ông may mắn được gặp các đồng chí Trường Chinh, Nguyễn Lương Bằng và tham gia viết Báo Lao Tù, bản lĩnh cách mạng của ông càng thêm tôi luyện trong tù ngục. Năm 1936, khi được ra tù, ông tham gia làm báo công khai của Đảng cùng với các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Huy Liệu…  

 

Trong khí thế hoạt động sôi nổi của phong trào đấu tranh dân chủ công khai, nhu cầu có một địa điểm làm cơ quan phát hành báo chí và liên lạc của Đảng được đặt ra cấp thiết. Gia đình Phạm Văn Hảo đã bỏ tiền ra để thuê căn nhà 26 phố Chợ Gạo – đối diện chợ Đồng Xuân, biến căn nhà này thành nơi phát hành sách báo của Đảng. Nhà xuất bản Dân chúng của Đảng đặt ngay trong số nhà 26 phố Chợ Gạo, do đồng chí Trần Đức Sắc (tức Văn Tân) phụ trách, ông Phạm Văn Hảo làm Giám đốc. Hiệu sách chợ Đồng Xuân với biển hiệu “Đồng Xuân thư quán” trở nên nổi tiếng ở Hà thành và toàn Đông Dương vì nó là nguồn phát hành báo chí công khai của Đảng, cũng là nơi các chiến sĩ cách mạng thường xuyên qua lại, hội họp. Tháng 9-1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Hiệu sách chợ Đồng Xuân và trụ sở các báo công khai của Đảng bị đóng cửa. Nhưng ảnh hưởng lớn lao của hiệu sách chợ Đồng Xuân vẫn sâu rộng trong thanh niên, trí thức Hà Nội, nhất là lớp thanh niên yêu nước tiến bộ. 

 

Từ mùa thu năm 1939 đến đầu năm 1945 vợ chồng ông Phạm Văn Hảo tiếp tục vào Sài Gòn hoạt động bí mật. Theo sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, ông lăn lộn, chắp mối cơ sở trong quần chúng lao khổ, hết làm phu đồn điền cao su lại làm thợ cầu ở nội thành Sài Gòn. Sau đó, ông được phân công ra Nam Trung bộ, gây dựng cơ sở và làm Báo Chiến Thắng của Xứ ủy Trung kỳ. Năm 1941, ông Hảo trở lại Sài Gòn để bắt liên lạc với Thành ủy và bị địch bắt khi đang mua mực in giấy sáp ở một cửa hiệu Hoa kiều. Những trận đòn ở bót Ca-ti-na khét tiếng rùng rợn không làm ông nhụt chí. Thân thể đầy thương tích, ốm đau, quặt quẹo, ông bị chúng đày đi Nhà thương Chợ Quán. Sau đó, chúng trục xuất ông khỏi xứ Nam kỳ, đưa lên an trí trên nhà tù Sơn La.  

 

Ở nhà tù Sơn La, ông Hảo gặp lại nhiều người đã cùng hoạt động ở Hà Nội thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dương và được phân công vào Ban biên tập Báo Suối Reo. Với những kinh nghiệm phong phú trong nghề làm báo trước đó, ông cùng với những người đồng chí của mình đã bí mật xuất bản tờ báo Suối Reo, góp phần giữ vững tổ chức Đảng trong nhà tù, nâng cao tinh thần, ý chí của người cộng sản. Khi ra ngoài lao động, ông được phân công làm trật tự của tốp tù chính trị đi làm gạch, vôi. Ông đã cùng với  những đồng chí như Khuất Duy Tiến, Trần Quốc Hoàn, Lê Thanh Nghị… phối hợp tuyên truyền, giác ngộ cho những lính canh đi cùng như ông Lò Văn Sôn, Lò Văn Dọn… Ban đầu các anh thường dạy anh em lính tiếng Pháp, học cách làm báo cáo, đơn từ… vì được các anh giúp đỡ nhiệt tình nên nhóm lính canh dần dần tỏ ra rất có cảm tình với cách mạng. Trong cách mạng tháng Tám, nhóm binh lính được tù chính trị giác ngộ đã giúp đỡ quân khởi nghĩa rất nhiều và đóng vai trò quan trọng trong khởi nghĩa giành chính quyền ở Sơn La. 

 

Sau ngày Nhật đảo chính Pháp, từ nhà tù Sơn La, Phạm Văn Hảo cùng nhiều đồng chí đã thoát ngục về với dân, với Đảng, làm cán bộ nòng cốt cho các tỉnh thành và Xứ ủy Bắc kỳ. Ông Hảo tiếp tục được Xứ ủy cử đi Thu Quế làm Báo Cứu quốc với đồng chí Xuân Thủy. Gọi là tòa soạn báo, nhưng ở nhờ dân, phải giữ bí mật nên làm việc và ăn ở đều dưới bếp, một bên thổi nấu, một bên là chuồng lợn. Tòa soạn Báo Cứu quốc ở đây trong ánh sáng nhờ nhờ, nồng nặc mùi phân lợn và khói bếp. Trong không khí đặc quánh ấy nhưng báo vẫn ra đều 10 ngày một kỳ. Trung tuần tháng Tám, không khí chuẩn bị Tổng khởi nghĩa sôi sục dội đến tòa soạn. Mọi người náo nức làm ngày làm đêm số báo đặc biệt kêu gọi đồng bào Tổng khởi nghĩa. Ngay chiều 19-8-1945, toàn thể tòa soạn thu quân, đi như bay về Hà Nội. Ta trưng dụng nhà in Tô-panh để in và trụ sở báo L Action làm trụ sở Báo Cứu quốc. Số báo công khai đầu tiên của Tổng bộ Việt Minh được in trang trọng trên giấy trắng khổ rộng, Phạm Văn Hảo chưa bao giờ thấy hạnh phúc, thăng hoa đến như vậy: Cờ đỏ sao vàng chiếm gần hết trang đầu. Báo ra hơn 5 vạn số, bán một đêm hết vèo. Một hiện tượng hiếm có trong đời làm báo của chúng tôi, ngay cả sau này cũng vậy.  

 

Sau một thời gian gắn bó với Báo Cứu quốc, đến cuối tháng 11/1945, Trung ương cử đồng chí Phạm Văn Hảo làm phái viên của Bộ Nội vụ lên phụ trách Sơn La (lúc này ông lấy bí danh Văn Chiến; đi cùng có các đồng chí Vũ Công Phụ, Hưng, Đào Phan, Việt Hải). Ngay khi lên đến Sơn La, quân Pháp đã nhăm nhe trở lại đánh chiếm Thuận Châu. Đến đầu năm 1946, các cơ quan của tỉnh phải rút về Mai Sơn. Tại đây đồng chí Văn Chiến đã trực tiếp tổ chức lớp huấn luyện cán bộ ở Mường Bon. Nội dung học chủ yếu là chương trình Việt Minh và các biện pháp công tác cụ thể. Học viên đều là những thanh niên trẻ, những người con ưu tú các dân tộc của Sơn La đầy nhiệt tình cách mạng, thông minh, tháo vát… Sau này, trong số các học viên, người đã hi sinh, người đang còn hoạt động nhưng hầu hết đều trở thành những cán bộ chủ chốt, góp nhiều công lao trong cuộc kháng chiến chống Pháp và cả những giai đoạn say này. Sau khi rút về Mộc Hạ xây dựng căn cứ du kích, đồng chí Văn Chiến vẫn tiếp tục công tác tại Tỉnh ủy Sơn La với tư cách là đặc phái viên của Chính phủ, cùng với các đồng chí trong Thường vụ Tỉnh ủy như Trần Quyết, Bùi Thọ Chuyên, Hoàng Cẩn… tổ chức xây dựng căn cứ vững chắc ở Mộc Hạ - Mộc Châu. Cuối năm 1947, đồng chí Văn Chiến được điều sang làm Giám đốc Sở Thông tin, Phó ban Tuyên truyền liên khu Việt Bắc suốt 7 năm (1947-1954). Hà Nội được giải phóng, ông trở về Thủ đô làm Thư ký Thường trực Đảng đoàn Hội Nhà báo, rồi sang ngạch ngoại giao làm Tham tán Đại sứ quán ở Liên Xô. Sau đó ông về nước làm Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam hơn 10 năm (1966-1975). 
 

 

 

     Hà Ngọc Hòa

 

  Hội Sử học Sơn La 
 

 

 

Số lần đọc : 451   Cập nhật lần cuối: 15/08/2019

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 7570700

Số người Onlne: 366