Nghiên cứu → Đa chiều

Một số vấn đề khoa học và xã hội về Covid-19


 



Một số vấn đề khoa học và xã hội về Covid-19
 
         
1.   Đặt tên Virus và bệnh COVID-19
 

Hình ảnh Sar-CoV-2 dưới kính hiển vi có hình vương miện.
 
 

Sars-CoV-2 nhân bản trong tế bào người
 
 
Lúc mới khởi phát ở thành phố Vũ Hán, Trung Quốc vào đầu tháng 1 năm 2019, bệnh viêm phổi được gọi là bệnh viêm phổi Vũ Hán, ở tầm quốc tế là bệnh viêm phổi do virus corona mớiNPC (tiếng Anh: Novel Coronavirus Pneumonia) . Ngày 11 tháng 2 năm 2020, Tổ chức Y tế Thế giới chính thức đặt tên bệnh là COVID-19, còn loại virus gây ra bệnh là SARS-CoV-2. “CO” là viết tắt của "corona", "VI" viết tắt của "virus", "D" là viết tắt của "disease" (bệnh) và "19" là viết tắt của năm khởi phát "2019”. Đặt tên như vậy vừa khoa học, vừa tránh được sự kỳ thị.
Virus gây bệnh ở Vũ Hán, Trung Quốc, có mã gen giống tới 79,5% mã gen của chủng virus SARS-CoV (cũng là virus gây bệnh cấp tính về đường hô hấp và đã thành đại dịch vào năm 2002-2004), nhưng nó đã tiến hóa trở thành chủng mới, nên có tên là SARS-CoV-2. CoV là virus Corona. Xuất xứ tiếng La tỉnh, corona là vương miện, hình ảnh loại virus này dưới kính hiển vi có hình tròn, có rìa bao quanh như cái vương miện hoặc vành nhật hoa
 
2. Đặc điểm của SARS-CoV-2
 Cũng như các chủng virus corona gây bệnh cấp tính đường hô hấp và lan thành đại dịch như Sars (2002-2004) hay Mers (2012-2015), SARS-CoV-2 có nhiều gai để bám vào thành tế bào vật chủ (ở đây là nói tế bào cơ thể con người), và chỉ có thể nhân bản trong tế bào cơ thể vật chủ. Nhưng so với các chủng Virus khác, trên protein SARS-CoV-2 có điểm kích hoạt nên nhân bản nhanh hơn.
          Ở trong môi trường tự nhiên, Virus nói chung, bao gồm cả SARS-CoV-2, không tự nhân bản được và chỉ tồn tại một thời gian. Thời gian tồn tại của SARS-CoV-2 trong môi trường tự nhiên ngắn hơn Sars và Mers. Lưu chuyển trong không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi bắn ra, SARS-CoV-2 sống được 2-4 giờ (Có tài liệu nói tối đa là 3 giờ).  SARS-CoV-2 tồn tại lâu hơn ở hộp giấy tới 24 giờ và tới 2-3 ngày trên bề mặt nhựa và thép không dỉ. Trong khi đó, Sars và Mers có thể sống trên các bề mặt kim loại, thủy tinh, và nhựa trong khoảng chín ngày. Một số thậm chí có thể tồn tại tới 28 ngày trong điều kiện nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp. Trên các bề mặt của các chất liệu khác, thời gian tồn tại của SARS-CoV-2 ngắn hơn. Bề mặt bằng kim loại đồng có thể tiêu diệt virus trong khoảng bốn giờ. SARS-CoV-2 có thể bị làm cho ngưng hoạt động chỉ trong một phút bằng cách khử khuẩn các bề mặt bằng cồn 62%-71% hoặc thuốc tẩy hydro peroxide 0,5% hoặc thuốc tẩy gia dung có chứa 0,1% sodium hypochlorite. Cũng như Sars và Mers, với nhiệt độ thấp từ trên dưới 20 độ trở xuống tới 0 độ và độ ẩm không khí dưới 40%, SARS-CoV-2 sống dai hơn, còn nhiệt độ trên 40C và độ ẩm cao trên 50%, nhất là 70% trở lên, có xu hướng khiến các virus corona chết nhanh hơn. Nhiệt độ và độ ẩm cao cũng làm cho các giọt dịch của người bệnh bắn ra khi ho hoặc hắt hơi không lơ lửng và lưu chuyển được lâu so với nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp (Mỗi lần một người bệnh ho hoặc hắt hơi bắn ra tới 3.000 giọt nước li ti chứa dịch mang virus).
          SARS-CoV-2 có khả năng nhân bản nhanh hơn, có khả năng lây bệnh cả trong thời kỳ ủ bệnh, lại phát sinh trong mùa nhiệt độ thấp và độ ẩm thấp. Điều này lý giải vì sao Covid-19 lại lây lan nhanh hơn Sars và Mers, trở thành đại dịch quy mô toàn cầu trong vòng chỉ 2 tháng. Theo dư luận và các nhà khoa học còn do một số quốc gia đã bỏ lỡ thời gian vàng ở giai đoàn đầu phòng ngừa dịch bệnh.
2. Nguồn gốc SARS-CoV-2
Đến nay đã biết có 7 loại Coronavirus gây bệnh cho người. Gây bệnh cấp tính về hô hấp điển hình có Sar-CoV(2003) và Mer- Cov (2012) đều đã xác định được nguồn gốc tự nhiên. Khởi thủy là virus corona từ loài dơi. Sar-CoV lây từ vật chủ trung gian cầy hương sang người; Mer- Cov lây từ vật chủ trung gian lạc đà sang người. SARS-CoV-2 năm 2019 cũng được nghi ngờ về nguồn gốc tự nhiên. Nơi khởi phát bệnh Covid-19 là ở thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Nơi đây có chợ lớn bán động vật hoang dã tươi sống rất nộn nhịp.Trong khu chợ này có khoảng 1.000 quầy bán gà, mèo, gà lôi, dơi, marmota, rắn độc, hươu đốm, các bộ phận của thỏ và nhiều loài động vật hoang dã khác. Nhiều trường hợp "viêm phổi không rõ nguyên nhân" tập trung quanh khu chợ này. Động vật hoang dã tự nhiên được cho là nguồn phát sinh của SARS-CoV-2. Rất có thể nguồn nguyên thủy của virus này cũng là dơi hoặc tê tê. Vì mã gen của nó tới 96% giống với chủng virus Corona được phát hiện trong dơi, đặc biệt là dơi móng ngựa; 99% giống với chủng virus Corona có trong loài Tê tê. Nhưng virus lây trực tiếp từ dơi hay tê tê sang người, hay qua vật chủ trung gian vẫn chưa được xác nhận cụ thể.
  SARS-CoV-2 có nguồn gốc tự nhiên còn với nghĩa nó là một chủng virus corona mới, đầu tiên được phát hiện trong cơ thể con người, tuy có bộ gen giống, nhưng không hoàn giống với MERS-CoV hay SARS-CoV. Tức là nó đã được tiến hóa. Có thể nó tự tiến hóa trong vật chủ rồi mới lây sang người. Khả năng này nhiều hơn, nếu như vậy dịch bệnh có nguy cơ bùng phát trở lại, vì virus gây bệnh vẫn tồn tại trong loài vật. Hoặc nó lây sang người rồi mới tiến hóa, lây lan dịch bệnh. Khả năng này ít hơn.
3. Triệu chứng bệnh
Các triệu chứng giống như cúm,bao gồm sốt, ho, khó thở, đau cơ và mệt mỏi. Các triệu chứng được báo cáo gồm sốt trong 90% trường hợp mắc bệnh, mệt mỏi và ho khan trong 80% trường hợp,20% bị khó thở và suy hô hấp chiếm 15%.X-quang ngực đã tiết lộ các dấu hiệu ở cả hai phổi. Dấu hiệu sống nhìn chung là ổn định vào thời điểm nhập viện của những bệnh nhân. Các xét nghiệm máu thường cho thấy số lượng bạch cầu thấp (giảm bạch cầu và giảm bạch cầu lympho).
Các triệu chứng này có thể xuất hiện từ 2 đến 14 ngày sau khi tiếp xúc nguồn bệnh. Cá biệt có người lên tới 28 ngày.Tới khi khởi phát, bệnh có thể diễn biến từ thể nhẹ (sốt, ho...) đến viêm phổi, hội chứng suy hô hấp cấp tính, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có thể gây tử vong, đặc biệt ở những người có bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch.Các phản ứng y tế đối với căn bệnh này thường là cố gắng kiểm soát các triệu chứng lâm sàng vì hiện tại chưa tìm thấy phương pháp điều trị hiệu quả nào.
4. Người bệnh đầu tiên và người phát hiện, cảnh báo đầu tiên
Điều kỳ lạ là thuật ngữ bệnh nhân số 0 đã tình cờ được tạo ra trong thời điểm có nạn dịch HIV. Trong quá trình điều tra sự lây lan của căn bệnh Aids ở Los Angeles và San Francisco vào đầu thập niên 1980, các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (Centers for Disease Control and Prevention - CDC) đã sử dụng chữ cái "O" để chỉ trường hợp bệnh nhân là người "ở bên ngoài tiểu bang California". Các nhà nghiên cứu khác thì lại hiểu sai chữ cái "O" thành chữ số 0 - và thế là khái niệm "bệnh nhân số 0" ra đời.
Sau khi xác định được bệnh nhân số 0, các nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu cuộc sống của người này như họ đã làm gì, cuộc sống thường ngày như thế nào, ăn gì, môi trường sống của họ ra sao, hàng ngày họ tiếp xúc với những loài động vật nào..., từ đó có thể lên danh sách những loài động vật tiềm năng và xem liệu những loài vật này có phải là vật chủ mang virus hay không. Việc tìm được bệnh nhân số 0 để xác định xem đâu là nơi mà dịch bệnh xuất hiện lần đầu tiên. Sau khi đã xác định được danh tính của BN số 0, đội ngũ y tế có thể tiếp tục tìm hiểu và lần ra những nơi người này đã đến, đã tiếp xúc trực tiếp với những ai.
 Điều quan trọng về mặt khoa học và cho sức khỏe cộng đồng là việc xác định bệnh nhân số 0 có thể giúp các chuyên gia hiểu cách bệnh xâm nhập cộng đồng như thế nào và phải làm sao để ngăn chặn sự lây lan. Nhưng xác định một người là bệnh nhân số 0 một mặt có thể gây ấn tượng không chính xác về căn bệnh này, mặt khác, việc đổ lỗi cho một ai đó khi có dịch bệnh bùng phát là không phù hợp. Điều này cần tránh để xảy ra.
Cho đến nay, bệnh nhân số 0( ở Trung Quốc, nơi khởi phát bệnh dịch) vẫn chưa được xác định và có lẽ không bao giờ xác định được.Theo Báo cáo chính thống của Thành phố Vũ Hán thì trường hợp nhiễm virus corona đầu tiên là vào ngày 31/12/2019. Nhiều ca bệnh đầu tiên có triệu chứng giống viêm phổi nhiễm trùng cũng được quy về đầu mối xuất phát từ chợ chuyên bán hải sản và động vật hoang dã ở thành phố Vũ Hán. Các nhà nghiên cứu cũng tìm ra rằng 27 trong số 41 bệnh nhân nhập viện trong giai đoạn đầu của dịch bệnh "có đến chợ Hoa Nam". Tuy nhiên, một công trình của các nhà nghiên cứu Trung Quốc được công bố trên tạp chí y khoa Lancet nói rằng người đầu tiên được chẩn đoán mắc Covid-19 là vào ngày 1/12/2019 (sớm hơn nhiều so với công bố chính thức) và người này "không dính dáng" đến chợ bán buôn hải sản Hoa Nam.Ông ấy sống cách chợ hải sản đến bốn hoặc năm trạm xe buýt, và vì đang bị bệnh nên hầu như ông ấy chỉ loanh quanh trong nhà, không đi ra ngoài. Sau đó vài ngày, ba người khác có các triệu chứng bệnh - hai trong số đó cũng không hề đến chợ hải sản Hoa Nam.Tờ South China Morning Post ngày 13.3 dẫn lại dữ liệu của chính phủ Trung Quốc cho thấy trường hợp được cho là ca nhiễm COVID-19 đầu tiên là một bệnh nhân 55 tuổi ở tỉnh Hồ Bắc được ghi nhận vào ngày 17.11.
         Nhưng người phát hiện  và cảnh báo về chủng Virus corona mới ở Vũ Hán thì đã được xác định, đó là bác sĩ  Lý Văn Lượng. Cuối tháng 12 năm 2019, bác sĩ Lý theo dõi một số bệnh nhân nhiễm virus giống SARS gây bệnh viêm phổi, từ đó anh đã cảnh báo về loại virus mới này trên nhóm WeChat của các cựu sinh viên Vũ Hán. Ngay đêm 30 tháng 12 năm 2019, các quan chức y tế thành phố Vũ Hán triệu tập Lý, yêu cầu được biết lý do anh chia sẻ thông tin. Ngày 3 tháng 1, cảnh sát Vũ Hán mời Lý đến làm việc, buộc anh ký biên bản với nội dung "phát tán thông tin sai lệch làm xáo trộn nghiêm trọng trật tự xã hội". Ngày 8 tháng 1, Lý khám cho một nữ bệnh nhân nhiễm COVID-19. Anh bị ho hai ngày sau đó và đến ngày 30 tháng 1 được xác định nhiễm COVID-19. Anh đã qua đời vào sáng sớm ngày 7 tháng 2 năm 2020, để lại người vợ đang mang thai cũng bị nhiễm COVID-19.
Dự luận cho rằng, chính quyền TP Vũ Hán và tỉnh Hồ Bắc biết lắng nghe tốt hơn và giới y học ở đây phản ánh, báo cáo bằng con đường chính thống hơn thì bi kịch đã có thể tránh được. Hơn nữa, thời cơ vàng trong phòng chống dịch bệnh đã có thể tận dụng tốt hơn. Đây là bài học chung cho cả chính quyền và giới khoa học ở bất cứ nơi nào. Các quan chức đứng đầu TP Vũ Hán và tỉnh Hồ Bắc Trung quốc đã bị cách chức và bác sĩ Lượng được ghi nhận là người đầu tiên phát hiện, cảnh báo về chủng virus mới nguy hiểm cũng an ủi phần nào cho linh hồn anh và gia đình anh.
Còn một điều hiếm hoi, chưa có tiền lệ khác.  Ông Khan là giám đốc của một công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực y học, ở TP Toronto, Canadada, thành lập vào năm 2014, gồm các bác sĩ, bác sĩ thú y, nhà dịch tễ học, nhà khoa học dữ liệu và nhà phát triển phần mềm. Công ty theo dõi 65 ngôn ngữ, 150 bệnh. Cứ sau 15 phút, thuật toán của công ty sẽ quét các báo cáo chính thức, diễn đàn chuyên nghiệp và các nguồn tin tức trực tuyến, tìm kiếm các từ và cụm từ chính. Nhờ sử dụng trí tuệ nhân tạo để theo dõi virus Corona, Công ty đã báo động sớm nhất trước khi dịch COVID-19 bùng phát ở Vũ Hán.Ngày 6.1 và 9.1, Mỹ và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã thông báo về sự bùng phát của chủng virus mới giống như cúm ở Trung Quốc. Nhưng trước đó, và ngày 31.12.2019, Công tyđã gửi cảnh báo về sự bùng phát cho khách hàng.
4. Con đường lây nhiễm
            Virus corona chủ yếu lây lan qua các giọt bị văng ra trong không khí khi một cá nhân bị nhiễm bệnh ho hoặc hắt hơi trong phạm vi dưới 2m (Mỗi lần một người bệnh ho hoặc hắt hơi bắn ra tới 3.000 giọt nước li ti chưa dịch mang virus và vi rus sống và lưu chuyển trong không khí tới 2-4 giờ.). Nguy hiểm hơn các chủng virus corona khác ở chỗ là người mắc bệnh Covd -19 có thể lây sang người khác không chỉ sau khi đã phát bệnh, mà cả trong thời gian ủ bệnh. Hít thở không khí tự nhiên hay khí dung bị nhiễm độc virus hay khi tiếp xúc trực tiếp với người bệnh (như bắt tay, ôm hôn) hay với bất kỳ bề mặt nhiễm virus cũng có thể bị lây bệnh. Xử lý các chất thải của người bệnh không cẩn thận cũng có thể phơi nhiễm (SARS-CoV-2 được phát hiện có trong phân người bệnh).
           Dịch bệnh lây nhiễm theo cấp số nhân (kiểu cây đa cấp). Bình quân hệ số lây nhiễm đang được xác định ở mức 2-5, tức là cứ một người bệnh có thể lây cho 2-5 người.
          Ho hay hắt xì hơi là cần thiết và không tránh khỏi, vì đây là là một phản xạ có điều kiện xuất hiện đột ngột và thường lặp đi lặp lại, nó có tác dụng giúp loại bỏ các chất bài tiết, chất có thể gây kích thích, các hạt ở môi trường bên ngoài và các vi khuẩn bám vào đường hô hấp. Không có cách nào khác là người bệnh (và cả người khỏe) cần đeo khẩu trang
           5. Dịch bệnh và tử vong
          Covid-19 do SARS-CoV-2 gây ra, trong vòng 3 tháng (từ đầu tháng 1 đến ngày 22/3) đã lây lan 188 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đã có 311.700 người nhiễm, 13.195 ca tử vong, chiếm 3,6%, phục hồi 95.834 ca, chiếm 31,7%, đang nhiễm 64,7% (Tính đến 19 giờ tối ngày 22/3).
          Theo thực tế dịch bệnh đang diễn ra, thì 80% người mắc bệnh nhẹ, 12% mắc bệnh nặng hơn như viêm phổi, 5% nguy kịch và 4% trường hợp tử vong. Trong số những người đã chết, nhiều người có các chứng trạng từ trước, bao gồm tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch, và thời gian từ khi xuất hiện các triệu chứng ban đầu đến lúc tử vong trung bình là 14 ngày (khoảng từ 6 đến 41 ngày).Nam giới có tỷ lệ tử vong là 2,8%, trong khi nữ giới có tỷ lệ tử vong là 1,7%.Ở những người dưới 50 tuổi có nguy cơ tử vong thấp hơn 0,5%, trong khi những người trên 70 tuổi thì lại hơn 8%. Chưa có trường hợp tử vong nào xảy ra dưới 10 tuổi.  Tỷ lệ người nhóm máu 0 thấp hơn nhóm máu khác (A, B, AB). Nhưng vì sao thì chưa được cắt nghĩa thực sự rõ ràng.
             Số ca nhiễm và tỷ lệ tử vong cao thấp khác nhau ở các nước, các châu lục và đang có xu hướng thay đổi khác nhau. Trung quốc 81.054 ca nhiễm, chiếm 26,34% toàn thế giới, tỷ lệ này đang có xu hướng giảm nhanh, tỷ lệ tử vong 4%. Số ca nhiễm ở Trung Quốc cơ bản đã được kiểm soát, phát sinh ít, chủ yếu từ bên ngoài về. Ngược lại, ở khu vực các nước khác đang có xu hướng diễn biến phức tạp, hiện có 227.555 ca nhiễm, chiếm 73,65% toàn thế giới, tỷ này đang tiếp tục tăng, tỷ lệ tử vong 3,66%. Riêng nước ý đã có 53.758 ca nhiễm, 4.825 ca tử vong, nhiều hơn trung quốc gần 1.500 ca, tỷ lệ tử vong chiếm 9%., cao nhất toàn cầu. Mỹ đã nhanh chóng trở thành nước thứ ba có số ca nhiễm cao (27.021 ca), nhưng tỷ lệ tử vong thấp 1,29%. Với 20.619 ca nhiễm, Iran đứng thứ 6, nhưng tỷ lệ tử vong cao thứ hai (7,55%).
          Triển vọng tỷ lệ tử vong của Covid-19 sẽ giảm xuống khi số ca được chữa khỏi đang có xu hướng tăng lên. Điển hình là Trung quốc chữa khỏi đến hơn 87%.WHO cho rằng tỷ lệ tử vong chung sẽ là khoảng 3%.
         Điều đáng chú ý là, sau Trung Quốc, tình hình dịch bệnh đến bây giờ bùng phát mạnh ở Châu Âu, các Châu lục khác đỡ hơn. Ở các Châu lục, dịch bệnh nhìn chung lại phát triển mạnh hơn ở các nước phát triển: ở Châu Á là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaixia (Malaixia đứng thứ 63 về kinh tế, thứ 57 về HDI của thế giới). Singapor có 432 ca nhiễm, 2 ca tử vong, so với dân số chưa đến 6 triệu người thì cũng là nước có tỷ lệ nhiễm cao). Ở Châu Âu là Ý, Tây Ban Nha, Anh, Pháp, Đức, Thụy sĩ, Hà Lan; Ở Châu Mỹ là Hoa kỳ, Canada, Brazin. Ở Châu Phi và Trung Đông là Iran (Iran đứng thứ 27 về kinh tế, thứ 60 về HDI của thế giới). Các nước khác, kém phát triển hơn thì dịch bệnh lây lan chậm hơn và tỷ lệ tử vòng tạm thời cũng thấp hơn. Một số nước phát triển, nhưng tình hình dịch bệnh cũng chậm lây lan, điển hình là nước Nga. Hiện tượng này chưa được lý giải rõ ràng, chủ yếu do cách tiếp cận, thái độ ứng xử và công tác kiểm soát của các nước hay còn phụ thuộc đặc điểm dịch tễ và thời tiết ở các châu lục, các nước? Nhưng tình hình có thể chưa dừng lại, có khả năng tiếp tục thay đổi.
         So sánh mức độ nguy hiểm của Covid-19 với một số bệnh truyền nhiễm khác đã từng lây lan thành đại dịch

 

Dịch bệnh
Nơi khởi phát
Thời gian kéo dài
Số quốc gia bị lây nhiễm
Số người
nhiễm
Số người tử vong
Tử vong
(%)
Covid-19/(Bệnh cấp tính đường hô hấp)
Trung quốc
(Vũ Hán)
1-3/2020
(đang tiếp tục)
188
311.700
13.195
3,63
Cúm mùa Mỹ
Mỹ
2019-2020
Mỹ và hầu hết các nước
13.000.000
10.000
0,07
Sars (Bệnh cấp tính đường hô hấp)
Trung Quốc
(Hồng Công)
11/2002-7/2003
37
8.437
813
9,6
Cúm A (H1N1). (Bệnh nhiễm trùng đường hô hấp)
Mehico
3/2009
160
1.632.258
284.500
17, 4
Mers (Bệnh cấp tính đường hô hấp)
A rập Xê út
2012-2019
26
2.494
858
34,4
Ebola (Sốt xuất huyết)
Tây Phi
2014-2016
10
34.453
15.158
43,9
 
6. Phòng ngừa và điều trị
         Thuốc không có hiệu quả đối với điều trị các bệnh do virus, nhất là SARS-CoV-2 khi đã tiến hóa.Về lâu dài, sản xuất vac-xin tạo miễn dịch là con đường chủ yếu và cơ bản nhất. Nhưnghiện chưa có vắc-xin phòng chống bệnh. Việc nghiên cứu phát triển vắc-xin đã và đang được nhiều tổ chức khoa học và các công ty, các nhà tài trợ ở nhiều nước đảm nhiệm. Những nghiên cứu trước đó về SARS-CoV được sử dụng tối ưu vì SARS-CoV-2 và SARS-CoV đều sử dụng thụ thể ACE2 để xâm nhập vào tế bào của con người. Có 3 chiến lược vắc-xin đang được nghiên cứu. (1) Chiến lược thứ nhất, các nhà nghiên cứu đang hướng đến tạo nên một vắc-xin toàn phần virus. Việc sử dụng virus đã bị làm yếu hoặc giết chết sẽ tạo nên phản ứng miễn dịch nhắc lại khi người đó bị nhiễm COVID-19. (2) Chiến lược thứ hai, vắc-xin một phần virus, làm hệ miễn dịch mẫn cảm với một số thành phần của virus. Trong trường hợp của SARS-CoV-2, các nghiên cứu tập trung vào protein gai S giúp virus xâm nhập vào tế bào thông qua thụ thể ACE2. (3) Chiến lược thứ ba là vắc-xin axit nucleic (vắc-xin DNA hoặc RNA, một kỹ thuật chế tạo vắc-xin mới). Các vắc-xin thử nghiệm từ một trong những chiến lược trên phải được kiểm nghiệm mức độ an toàn và hiệu quả. Phải mất khoảng 18 tháng mới có vác-xin như vậy.
            Hiện tại thuốc vẫn cần phải sử dụng để làm giảm các triệu chứng, nhất là triệu chứng viêm phổi. Hiện tại chưa có thuốc mới nào được để điều trị nhiễm SARS-CoV-2 ở người, mà đang nghiên cứu và thử nghiệm. Tổ chức y tế Hoa Kỳ cung cấp lời khuyên chung rằng một người nhiễm bệnh có thể làm giảm các triệu chứng của họ bằng cách uống thuốc giảm đau hạ sốt (lưu ý không dùng Aspirin cho trẻ nhỏ), uống nước và nghỉ ngơi. Trước mắt, một số loại thuốc có sẵn đang được thử nghiệm đã được phê duyệt cho các phác đồ điều trị chống virus khác hoặc đã được thử nghiệm nâng cao. Các loại thuốc đang được thử nghiệm bao gồm chloroquine; darunavir; galidesivir;  interferon beta; hỗn hợp lopinavir/ritonavir; chất ức chế RNA; polymerase remdesivir; và triazavirin. Umifenovir (Arbidol) và darunavir đã được đề xuất bởi Ủy ban Y tế Quốc gia. Thuốc ARV điều trị HIV và công nghệ tế bào gốc cũng đang được thử nghiệm. Trung Quốc sử dụng nhiều remdesivir và đang thử nghiệm kết hợp với cả thuốc đông y. Kết quả sơ bộ, cho rằng chloroquine có hiệu quả và an toàn hơn cả trong điều trị viêm phổi liên quan đến COVID-19. Thuốc remdesivir (điều trị bệnh nhiễm trùng) và thuốc ARV cũng tương đối khả quan. Lưu ý là việc sử dụng thuốc phải theo chỉ dẫn của bác sĩ, người bệnh tuyệt đối không được tùy tiện sử dụng. Thực tế thì phần lớn bệnh nhân được bình phục, số tử vong chủ yếu là người cao tuổi, vốn mắc một số bệnh lý về rối loạn chuyển hóa hay tim mạch, huyết áp. Vấn đề hiện chưa được làm rõ là phần lớn người bệnh bình phục là do điều trị hay do người bệnh tạo được kháng nguyên tự nhiên để nâng cao năng lực đề kháng.
           Dù thế nào, để kiềm chế dịch bệnh Covid-19 giải pháp quan trọng hàng đầu là phòng ngừa bằng cách kiểm soát, hạn chế lây nhiễm, như  kiểm soát dòng người đi, đến từ các vùng dịch, hạn chế tập trung đông người; kiểm tra, chẩn đoán, cách ly và điều trị, tăng cường vệ sinh cá nhân và cộng đồng, nơi ở và nơi làm việc (cụ thể là thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hay dung dịch xát khuẩn, lau diệt khuẩn bề mặt vật dụng hay sử dụng...); tuyên truyền, hướng dẫn mọi người hiểu đúng về dịch bệnh, tin tưởng, cùng đồng lóng chống dịch bệnh. Nhưng  do thể chế chính trị,pháp luật và văn hóa khác nhau, nên cách ứng xử của các nước ít nhiều khác nhau, nhất là giai đoạn đầu của dịch bệnh, một số nước chưa đánh giá đúng mức về nguy cơ bùng phát và sự nguy hiểm của dịch bệnh, dẫn đến kiểm soát thiếu chặt chẽ. WHO thi cho rằng việc đeo khẩu trang chủ yếu cần thiết đối với người bệnh. Còn người khỏe không nhất thiết phải đeo. Thực tế thì các nước đang có xu hướng cả người bệnh và người khỏe đều đeo khẩu trang, thấy yên tâm và an toàn hơn, trong đó, Việt Nam là một điển hình. Nhưng có một số nước, một bộ phận dân chúng lại kỳ thị với người đến từ những nước  Châu Á có dịch, thậm chí phản ứng tiêu cực với người đeo khẩu trang. Tuyệt đại các quốc gia không chủ trương chủ động miễn dịch cộng đồng, đây chỉ là cá biệt. Một vài nước cũng từng định đặt vấn đề, nhưng sau đó đều nhanh chóng từ bỏ. Hiện nay các nước đều có xu hướng thống nhất hành động cứng rắn hơn. Hiện tại duy nhất có Hà Lan là chủ trương chữa trị cho người bị nặng, chủ động để dịch bệnh lây lan diện rộng, nhằm tạo ra miễn dịch cộng đồng nhờ kháng thể tự nhiên của người bị nhiễm bệnh. Làm như vậy các hoạt đông kinh tế và xã hội ít bị giảm sút. Nhưng ý tưởng này đang bị nghi ngờ là mạo hiểm. Vì nó chỉ có thể hiệu quả khi dịch bệnh lây nhiễm từ từ. Năng lực điều trị dễ bị quá tải, vì khi thả nổi thì các ca bị nặng cũng tăng theo. Hơn nữa, khi phần lớn các quốc gia khác kiểm soát chặt chẽ dòng người ra vào, thậm chí phong tỏa giao thông, phong toản lãnh thổ thì kinh tế Hà Lan vẫn bị ảnh hưởng.
 
          7. Việt Nam ứng phó với dịch bệnh
 

 

Bệnh
Thời gian
Số người bị nhiễm bệnh
Số người tử vong
Tỷ lệ tử vong
(%)
Tỷ lệ khỏi (%)
Covd-19
1-3/2020 (Đang tiếp tục)
113
0
0
15,0
(Còn lại đang điều trị)
Sars
15/3-28/4/2003
66
6
9,0
91,0
A (H1N1)
31/5-30/9/2009
9.868
22
0,22
99,78
 
 
         Ghi chú: số liệu Covid-19 của Việt Nam cập nhật đến 7 giờ sáng ngày 23/3/2020.
 
          Việt Nam đã tích lũy được kinh nghiệm qua mấy lần chóng dịch bệnh truyền nhiễm lây lan ở quy mô toàn cầu. Lần này nước ta kịp thời đánh giá đúng mức mức độ nguy hiểm của dịch bệnh. tinh Tinh thần chống dịch còn được động viên cao hơn, chống dịch như chống giặc, chấp nhận đánh đổi về kinh tế để bảo vệ sức khỏe và tính mạng của nhân dân, không để ai bị bỏ rơi. Dưới sự lãnh đạo của đảng và sự điều hành của chính phủ, cả hệ thống chính trị ở tất cả các cấp vào cuộc, ngành y tế và quân đội làm nòng cốt. Kết hợp đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, kiểm soát dòng người ra vào, cách ly, điều trị, tuyên truyền hướng dẫn nhân dân hiểu đúng về dịch bệnh, tự giác vệ sinh cá nhân và cộng đồng.. Việt Nam là nước sớm nhất cả xã hội (người bệnh và người khỏe) đều tự giác đeo khẩu trang, thực hiện rửa tay theo hướng dẫn. Thực hiện hợp lý lộ trình tạm thời đóng cửa trường học trên cả nước, đóng của các tụ điểm, tạm hoãn các sự kiện tập trung đông người, tạm dừng cấp thị thực cho những người đến trừ vùng dịch trên thế giới. Các công ty và các cá nhân đóng góp cùng nhà nước chăm lo chu đáo miễn phí cho người cách ly theo dõi và người nhiễm bệnh. Hỗ trợ các doanh nghiệp gặp khó khăn vì dịch bệnh; nghiêm trị những người xuyên tạc, trục lợi...Có điều thú vị là có nhạc sĩ trẻ Việt Nam đã sáng tác bài hát tuyên truyền phòng chống dịch bệnh Covid-19 với vũ điệu rửa tay rất ấn tượng, hóm hỉnh, phổ biến trên mạng, thu hút hàng  triệu người xem, được chuyển tải sang tiếng Anh và tiếng các nước khác. Đến nay, cả nước đã cách ly kiểm tra xong hàng chục ngàn người(kết quả âm tính), đang cách ly trên 36 ngàn người. Đã phát hiện 113 ca nhiễm bệnh, điều trị khỏi 17 ca, có 4 ca đang nặng. Số ca nhiễm gần đây có xu hướng tăng lên, chủ yếu là do người Việt Nam ở nước ngoài về. Như vậy, tuy là nước ở cạnh Trung Quốc, có nhiều người đi làm việc ở Trung quốc và khách du lịch Trung quốc đến Việt Nam cũng rất đông, nhưng nước ta thuộc nhóm ít người bị nhiễm bệnh và chưa có người tử vong. Nhưng không chủ quan, Việt Nam vẫn đang tiếp tục và quyết liệt kiểm soát dịch bệnh. Chỉ cần một vài người thiếu hợp tác, nhất là người nhiệm bệnh người đến từ vùng dịch là có thể gây họa lớn.
            Tổ chức y tế thế giới và các nước đánh giá cao tinh thần quyết tâm, giải pháp đồng bộ và kết quả bước đầu trong phòng chống dịch bệnh của Việt Nam.Thực tếkết quả đạt được, chứng tỏ chủ trương, biện pháp của Việt Nam là phù hợp, kịp thời, đúng đắn, thể hiện sự ưu việt của chế độ chính trị của nước ta, thể hiện lúc hoạn nạn, khó khăn ý thức dân tộc, tình đoàn kết, đùm bọc, thương yêu nhau càng được phát huy.
          Các nước và toàn thế giới không những đoàn kết, tương trợ lẫn nhau quyết tâm chiến thắng dịch bệnh, mà còn phải đối mặt với cuộc cạnh tranh, hợp tác  phát triển kinh tế trở lại khi dịch bệnh kết thúc, phải chủ động để không bỏ lỡ thời cơ. Nước nào kết thúc dịch bệnh sớm, kết thúc “thời chiến” sớm và chủ động chuẩn bị cho thời hậu dịch thì sẽ có lợi thế hơn. Việt Nam không là ngoại lệ.
 
                                                                                               Phan Đức (Tổng hợp, biên tập)
 
 
        Tài liệu tham khảo chính:
         1. Dịch Covid-19, Đại dịch Covid-19; Sars-CoV-2; Sars, Mers, A(H1N1)...Wikipedia.org, Tiếng Việt.
      2. Các bài viết về COVID-19 trên Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế, moh.gov.vn; Baoquocte.vn; Baochinhphu.vn;Tuoitre.vn và các nguồn khác.
       3. Người đầu tiên báo động COVID-19 trước khi dịch bùng phát. tapchi thongtindoingoai.vn. Ban Tuyên giáo Trung ương.

 

 

Số lần đọc : 1082   Cập nhật lần cuối: 23/03/2020

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 9878002

Số người Onlne: 23