Nghiên cứu → Giáo dục - Đào tạo

Chất xám thời hội nhập


 CHẤT XÁM THỜI HỘI NHẬP

 

Nguyễn Tấn Tuấn
 

 

         
 

 

Từ xưa cha ông ta đã quan niệm “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Ngày nay trong thời đại toàn cầu hóa câu nói ấy vẫn đúng đắn. Chất xám quyết định sức mạnh của một dân tộc, một đất nước. Quốc gia nào sẽ tiến lên và ai là người tụt hậu. Nếu không có chính sách ưu đãi nhân tài và tạo điều kiện để nhân tài phát triển thì nguyên khí sẽ bay đi. Chuyện muôn thuở “đất lành chim đậu”, một quy luật tự nhiên của dòng chảy chất xám từ nơi này đến nới khác tốt hơn để cống hiến và lao động ...

 

·       CHIM KHÔN BAY ĐẾN ĐẤT LÀNH
 

Từ thế kỷ 18 một làn sóng các nhà khoa học di cư từ châu Âu sang châu Mỹ để làm việc và mưu cầu cuộc sống tốt hơn. Những năm 1930, một dòng chảy các nhân tài từ Đức sang Anh và Mỹ vì ở Đức không được trọng dụng. đặc biệt là đối với các nhà khoa học gốc Do thái tuy rất giỏi nhưng hầu hết đều bị bị ngược đãi bởi sự phân biệt chủng tộc. Những năm 1950 người phát ngôn Hoàng gia Anh nhắc đến cụm từ “Brain Drain” – nghĩa là sự chảy máu chất xám đang diễn ra ở Vương Quốc Anh. Lúc bấy giờ nhiều nhà khoa học người Anh tìm đường sang Mỹ vì đồng tiền bát gạo và điều kiện làm việc tốt hơn.
Sau khi gia nhập EU năm 1991, hơn một triệu công dân Ba lan trẻ dưới 35 tuổi, có học hành đã di cư sang Anh quốc, New zeland và các quốc gia giàu khác ở Châu Âu. Ngay tại Công hòa liên bang Đức trong thập niên đầu thế kỷ 21 đã có khoảng 140 ngàn trí thức, nhà khoa học đi định cư tại các nước có thu nhập cao hơn.
Sau sự sụp đổ của Liên Xô, các cơ quan nghiên cứu khoa học bị tư nhân hóa dần dần. Các viện sỹ, nhà khoa học từ chỗ được ưu đãi đặc biệt của nhà nước đã bị rơi vào thảm cảnh thất nghiệp, nhiều người phải sống trong nghèo khó vì vậy một số đã đã đến định cư tại những quốc gia giàu có khác để làm việc và sinh sống tốt hơn.
 

·       THU NHẬP VÀ CHẢY MÁU CHẤT XÁM
 

Thông thường trí thức ra đi vì nhiều lý do khác nhau, nhưng hầu hết là vì lý do kinh tế. Với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa hiện nay, nơi nào lương cao, chế độ chính trị ổn định, môi trường làm việc thân thiện, có điều kiện thăng tiến một cách công bằng ... thì “chất xám” sẽ hội tụ theo lẽ thường tỉnh.
Một người Việt Nam đang định cư ở Pháp cho biết: Anh từng làm việc ở một viện nghiên cứu khoa học lớn của Việt Nam, nhưng lương bổng không đủ chi trả cho con đi học mẫu giáo ở trong thành phố. Ông lý giải việc ra đi của mình rằng: “người trí thức mà không làm ra đủ tiền để nuôi bản thân và gia đình thì đừng mong họ có kết quả nghiên cứu khoa học tốt. Phương Tây người ta đánh giá con người theo năng lực. Ở nơi làm việc  cũ, tôi chỉ được xét thăng tiến theo lý lịch và sự quen biết”. Và ông này đã cùng gia đình quyết định tham gia vào dòng chảy chất xám toàn cầu – định cư ở nước ngoài.
Đối với các nước đang phát triển như nước ta thì chảy máu chất xám là rất tai hại. Nhà nước mất tiền của, công sức để đào tạo ra nhân tài, sau khi đủ lông đủ cánh lại bị nước giàu hơn rủ rê, lôi kéo về làm việc với họ. Điều phi lý là trong khi nạn chảy máu chất xám còn tồn tại dai dẳng thì chúng ta lại phải đi thuê chất xám bên ngoài về làm việc theo điều kiện lương, bổng do họ đặt ra (các nhà tư vấn, chuyên gia nước ngoài).
Ở Châu Phi hằng năm mất khoảng 4 tỷ đô la Mỹ để thuê khoảng 150 ngàn chuyên gia nước ngoài đến làm việc. Trong khi đó nơi đây tỷ lệ chất xám bỏ tổ quốc ra đi thuộc  vào loại cao nhất thế giới. Ở Mỹ La tinh, Jamaica và Haiti hiện vẫn rất nghèo, nhưng ở đó có đến 80% các nhà khoa học, trí thức định cư ở nước ngoài…
Giữ chất xám và thu hút chất xám bằng biện pháp kinh tế là cách đơn giản và hiệu quả nhất. Trong thế kỷ 20, người Mỹ rất thành công trong việc nắn dòng chảy chất xám tự nhiên đi vào nước họ. Sau 2 cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai, những nhà khoa học Đức vĩ đại như Wernher von Braun hay Einstein cũng được mời về Mỹ với một sự ưu đãi đặt biệt. Đó là chìa khóa dẫn đến thành công của chương trình vũ khí hạt nhân  hay tên lửa hành trình sau này của Hoa Kỳ. Rất nhiều nhà khoa học ngoại quốc được giải thưởng Nobel tại Mỹ trong các thế kỷ 20 và 21.
 

·       XUẤT KHẨU CHẤT XÁM
 

Ấn Độ và Trung Quốc là hai quốc gia khá thành công trong việc “xuất khẩu chất xám” để làm giàu cho nhà nước. Họ cử những học sinh xuất sắc đi du học, sau khi ra trường lại có chính sách khuyến khích đối tượng ở lại nước đang du hoc thêm một thời gian để có kinh ngiệm và tiền bạc, sau đó quay về quê hương. Để bảo đảm cho chính sách nầy, các nước nói trên ưu đãi lớn cho kiều dân của mình về chính sách visa và quốc tịch, cộng thêm một vài ưu đãi hấp dẫn khác. Chính phủ Trung Quốc dành cho các chuyên gia Hoa kiều cao cấp được hưởng chế độ ưu đãi đặt biệt, lương khủng, con cái được học trong những trường lớp tốt nhất để họ có cảm giác không thấy sự khác biệt lớn giữa làm việc ở nước ngoài hay tại quê nhà.
Philipines - một nước ở trong khối ASEAN tuy có thu nhập quốc dân chỉ vào loại trung bình của thế giới, nhưng họ có chính sách khuyến khích xuất khẩu chất xám rất có lợi cho đất nước họ. Theo thống kê cứ mười người Philipines thì có một người ra nước ngoài làm việc. Hằng năm số chất xám nầy đóng góp khoảng 10 tỷ đô la tương đương với 12% thu nhập quốc dân của nước họ.
 

·       CHẤT XÁM VIỆT NAM THỜI HỘI NHẬP
 

Trong những năm kháng chiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một chuyến công tác sang Pháp đã mang về một đội ngũ tri thức người Việt trẻ. Sau này, họ trở thành những cán bộ đầu ngành và thực sự đã đặt nền móng khoa học cho nước nhà.
Những năm chiến tranh của thế kỷ trước, hàng chục vạn trí thức trẻ Việt Nam đã được đào tạo ở các nước Đông Âu và Nga đã quay về tham gia chiến đấu và kiến thiết đất nước sau chiến tranh. Họ trở về cội nguồn lúc bấy giờ vì nghĩa lớn là lòng yêu nước. Số người ấy hiện nay đang đóng vai trò quan trọng trong việc đưa đất nước Việt Nam thoát nghèo và hội nhập kinh tế thế giới, những cũng có nhiều người khác ra đi tìm lại miền đất hứa.

           Hơn một thập niên đầu thế kỷ 21, với xu thế toàn cầu hóa mạnh mẽ, với chính sách đổi mới và mở cửa của nước ta đã có hàng loạt tri thức Việt Nam đi ra nước ngoài làm việc. Tuy vậy lượng chất xám này không nhiều so với dân số 93 triệu người. Những người Việt nam được đào tạo trình độ đại học và trên đại học tại các nước trên thế giới còn quá nhỏ với bé so với Trung Quốc (5%), Ân Độ (7%), châu Phi (50%) hay Mỹ La Tinh (60%) ...

Số lần đọc : 1646   Cập nhật lần cuối: 15/08/2016

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 3633053

Số người Onlne: 68