Nghiên cứu → Đa chiều

Bàn về mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp ở tỉnh Sơn La


 

 



BÀN VỀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH SƠN LA
 
 
                                                                                                    Đinh Đức Ba
         
         Xây dựng mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp là xác định mối quan hệ biện chứng giữa quan hệ sản xuất và tính chất phát triển của lực lượng sản xuất. Đây là một nội dung hết sức quan trọng để xây dựng và phát triển một nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá. Chắc rằng sẽ còn nhiều ý kiến khác nhau. Với góc độ là một cán bộ nghiên cứu, tôi xin được nêu một vài suy nghĩ của mình để chúng ta cùng trao đổi:
       1. Hãy điểm qua về những đổi mới chủ yếu trong đường nối, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đối với nông nghiệp
      Trước tháng 12 năm 1986 nền nông nghiệp nước ta nói chung, tỉnh Sơn la nói riêng được coi là một nền nông nghiệp với chế độ công hữu về tư liệu sản xuất (TLSX) biểu hiện dưới 2 hình thức toàn dân và tập thể. Tương ứng với 2 hình thức sở hữu có 2 loại hình tổ chức sản xuất đó là quốc doanh. Nông nghiệp quốc doanh, Lâm nghiệp quốc doanh, ngư nghiệp quốc doanh và HTX nông nghiệp. Hai loại hình tổ chức sản xuất này tuy trình độ công hữu hoá về TLSX có khác nhau song hoạt động đều chịu sự chi phối của cơ chế kế hoạch hoá. Một hoạt động sản xuất kinh doanh của các Doanh nghiệp quốc doanh cũng như HTX đều phải theo một kế hoạch thống nhất do nhà nước giao và phải thực hiện theo sự chỉ đạo của nhà nước. Cơ chế đó đã làm mất đi tính chủ động, sáng tạo của các cơ sở sản xuất cũng như lòng hăng hái tinh thần trách nhiệm của người lao động, làm triệt tiêu mọi động lực của sự phát triển. Vì vậy suốt trong một thời gian dài từ khi đất nước ta được thống nhất năm 1975 đến năm 1985 nền kinh tế nước ta nói chung, nông nghiệp nói riêng đã lâm vào tình trang khủng hoảng trầm trọng. Một đất nước giàu tiềm năng về lúa gạo, song mỗi năm phải nhập hàng triệu tấn gạo từ bên ngoài để giải quyết nhu cầu. Tỉnh Sơn la hàng năm Trung ương cũng phải trợ cấp hàng vạn tấn lương thực quy gạo.
       

 Hình ảnh về cánh đồng mẫu lớn - Ảnh minh họa. Nguồn: tiasang.com.vn

         Tháng 12 năm 1986, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra đường lối đổi mới. Tuy nhiên sự đổi mới trong nông nghiệp chỉ thực sự tiến hành từ sau Nghị quyết 10 của Bộ chính trị (Khoá VI tháng 4/1988) với chủ trương đổi mới toàn diện quản lý nền nông nghiệp. Trong đó quan trọng nhất là phát triển nền kinh tế sản xuất hàng hoá nhiều thành phần ở nông thôn. Đây là sự đổi mới rất căn bản về chính sách đổi mới quan hệ sản xuất trong nông nghiệp. Từ chỗ tuyệt đối hoá hai thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể, tiến lên và tôn trọng khuyến khích mọi thành phần kinh tế cùng phát triển. Điểm mấu chốt của chính sách kinh tế nhiều thành phần là sự công nhận và khẳng định hộ nông dân là đơn vị kinh tế tự chủ và được giao đất, sử dụng đất ổn định, lâu dài, người nông dân có toàn quyền quyết định việc sản xuất cái gì, sản xuất bao nhiêu và bán cho ai, ở đâu.
        Tiếp theo Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (Khoá VI) và Nghị quyết hội nghị Trung ương 5 (Khoá VII tháng 6/1993). Luật đất đai có hiệu lực thi hành từ ngày 15/10/1993 và hàng loạt các chủ trương khác của Đảng và Nhà nước, nhằm tiếp tục đổi mới một cách triệt để cho nông dân. Đảng và Nhà nước không chỉ chủ trương giao đất cho hộ nông dân sử dụng ổn định lâu dài mà còn cho họ thêm 5 quyền đối với đất đai, đó là quyền chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, cho thuê và chuyển đổi. Đến Đại hội lần thứ IX tháng 4/2001, Đảng ta còn tiếp tục xác định và bổ sung thêm một thành phần đó là Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài từ chỗ là bộ phận của kinh tế tư bản nhà nước, nay được coi là một thành phần kinh tế.
         Đến Đại hội lần thứ XII tháng 1/2016 Đảng ta tiếp tục xác định phát triển kinh tế nhiều thành phần, nhiều hình thức sở hữu, trong đó xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 5 (khoá XII) đã bàn chuyên đề về kinh tế tư nhân.
        Chính sự thay đổi sâu sắc, toàn diện và mạnh mẽ đó đã làm cho nông nghiệp nước ta nói chung, tỉnh ta nói riêng đạt được nhiều kết quả hết sức to lớn và khá toàn diện, đã chuyển mạnh sang sản xuất hàng hoá.
       Ở Sơn La sản xuất nông nghiệp đã có bước phát triển khá ứng dụng nhiều tiến bộ khoa học, công nghệ vào sản xuất, hình thành một số vùng chuyên canh, một số mô hình sản xuất đem lại hiệu quả cao, giá trị sản xuất nông lâm nghiệp bình quân tăng 5,4% song cũng phải thấy rằng. Sản phẩm sản xuất ra chủ yếu vẫn là kinh tế hộ gia đình. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Diện tích cây ăn quả toàn tỉnh đến hết năm 2016 có 26.660 ha với sản lượng 117.475 tấn trong đó hộ gia đình 25.841 ha chiếm 95,6%, sản lượng 108.204 tấn chiếm 92,1%. Doanh nghiệp, HTX chỉ có 1.179 ha chiếm 4,4%, sản lượng 9.271 tấn chiếm 7,9%. Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu, trải qua 60 năm xây dựng và phát triển, đến tháng 9/2017 đàn bò sữa đạt khoảng 21.000 con nhưng hơn 60% thuộc hộ gia đình. Có thể nói hầu hết các sản phẩm nông nghiệp đều sản xuất ra hàng năm chủ yếu vẫn là hộ gia đình. Vì vậy trong sản xuất nông nghiệp đây là một mô hình kinh tế quan trọng và tồn tại lâu dài song mô hình này trong thực tế hiện nay đã và đang nổi lên một số vấn đề bất cập. Đó là mô hình sử dụng đất của các hộ còn nhỏ và phân tán, lao động nông nghiệp đa số chưa qua đào tạo, sản xuất nông nghiệp vẫn mang tính truyền thống. Theo số liệu điều tra nông nghiệp nông thôn năm 2011 cho thấy:
        - Về quy mô sử dụng đất: Toàn tỉnh có 202.893 hộ sử dụng đất nông nghiệp. Trong đó hộ có quy mô dưới 2 ha chiếm tỷ lệ cao nhất 31%. Chăn nuôi trâu bò với quy mô một con cũng chiếm tỷ lệ cao nhất 42%.
        - Về lao động: Trong lĩnh vực nông nghiệp có 521.664 người trong đó chưa qua đào tạo 487.446 người chiếm 93,4%. Riêng lao động trong độ tuổi 478.446 người trong đó chưa qua đào tạo 466.225 người chiếm 97,4%.
        Qua số liệu trên thấy rằng hai yếu tố cơ bản để phát triển sản xuất nông nghiệp hiện nay ở tỉnh ta còn nhiều vấn đề bất cập. Vì vậy với chủ trương thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp hiện nay nhiều việc chúng ta phải triển khai thực hiện. Trong đó cần phải tìm ra một mô hình kinh tế phù hợp với một việc làm hết sức cần thiết. Vì vậy xin được góp thêm 1 vài suy nghĩ.

Đồi chè Mộc Châu, Sơn La - Ảnh: Tuấn Đạt

       2. Tập trung xây dựng mô hình liên kết giữa 4 nhà (Nhà nông, nhà khoa học, Nhà nước và nhà doanh nghiệp)
        Có thể khẳng định: Kết quả mà nền nông nghiệp cả nước nói chung, Sơn La nói riêng đã đạt được trong 31 năm qua là nhờ sự đóng góp to lớn của kinh tế hộ gia đình. Tuy nhiên ngày nay khi nền sản xuất nông nghiệp bước vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, thì hộ nông dân với quy mô diện tích đất nông nghiệp nhỏ lẻ và phân tán sẽ không còn là mô hình tổ chức sản xuất chủ yếu của nông nghiệp nữa. HTX cũng phải đổi mới theo Luật HTX năm 2012. Đồng thời phải tiếp tục thực hiện kết luận số 56/KL-TU ngày 21/2/2013 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Tỉnh uỷ (Khoá IX) về tiếp tục đổi mới, phát triển nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể. Song phải “Tạo điều kiện phát triển kinh tế HTX trên cơ sở phát triển và phát huy vai trò của kinh tế hộ”. Xét ở góc độ nào đó thì kinh tế hộ gia đình còn thành phần kinh tế tư nhân, một thành phần đã được Đảng, Nhà nước tập trung khuyến khích phát triển, trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế. Trung ương Đảng khoá XII còn có Nghị quyết chuyên đề về phát triển kinh tế tư nhân. Do đó việc tích tụ ruộng đất có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá hiện nay. Vì vậy Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 62/2013/QĐ-TTg ngày 25/10/2013 về “Chính sách khuyến khích…xây dựng cánh đồng lớn” nhiều tỉnh đã tiến hành chương trình dồn điền, đổi thửa cũng là một biện pháp để có cánh đồng mẫu lớn. Ngày 14/4/2017 tại tỉnh Vĩnh phúc đã diễn ra hội nghị “Giải pháp tích tụ tập trung đất đai phục vụ phát triển nông nghiệp quy mô lớn”. Hội nghị đã thống nhất việc tích tụ ruộng đất phải dựa trên một nguyên tắc: Đó là phải bảo đảm lợi ích nhà nước, của các chủ thể tham gia phát triển đặc biệt là lợi ích của người dân. Tích tụ ruộng đất không được làm nghèo hoá người dân, không để người dân mất việc làm. Để bảo đảm yêu cầu đó nên hình thành và phát triển kinh tế trang trại là mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp phù hợp nhất, hiệu quả nhất với một nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá. Đây cũng là mô hình kinh tế phù hợp với nền sản xuất nông nghiệp hàng hoá mà nhiều nước trên thế giới đã thực hiện thành công. Ở tỉnh Sơn La hiện nay mô hình này bước đầu cũng xuất hiện khá thành công. Theo báo cáo của Cục thống kê tỉnh hiện nay toàn tỉnh có 295 trang trại với giá trị sản xuất bình quân một trang trại mỗi năm đạt 2.515 triệu đồng, xuất hiện ngày càng nhiều “Sao thần nông”. Thực ra đây cũng không phải là mô hình kinh tế mới cách đây 17 năm, ngày 2/2/2000 Chính phủ đã có Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP về kinh tế trang trại. Gần đây Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn có thông tư số 27/TT-BNNPTNT quy định tiêu chí về mô hình kinh tế trang trại. Nhiều nhà nghiên cứu cũng khẳng định “Kinh tế trang trại là mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp tốt nhất, phù hợp nhất với nền nông nghiệp hiện nay, là bước đi tất yếu của nền nông nghiệp”. Với vị trí đó nên Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá XII) đã nêu: Có chính sách khuyến khích trong lĩnh vực nông nghiệp theo hướng trang trại có quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao. Đặc biệt mô hình này có thể được xây dựng và hình thành ở mọi vùng, mọi địa bàn và mọi dân tộc. Nông dân cũng đã sẵn sàng với nông nghiệp 4.0 song để đạt được hiệu quả kinh tế cao và bền vững, phải tạo sự liên kết 4 nhà. Nhưng điều quan trọng nhất như Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã nói “Chủ trang trại không những có quyết tâm, có kiến thức, mà phải có ý trí vươn lên, vượt khó và phải có khát vọng làm giầu, phải xây dựng và phát triển được một nền nông nghiệp sạch”.
       87 nông dân Việt nam xuất sắc trong đó Sơn La có một nông dân được tôn vinh trong chương trình tự hào nông dân Việt nam trong 2 ngày 13-14/10/2017 tại Hà nội vừa qua càng khẳng định điều đó./.
 
 

Số lần đọc : 2083   Cập nhật lần cuối: 28/11/2017

 Xem phản hồi(0)    Gửi phản hồi

Nghe & Xem

Liên kết website

Thăm dò dư luận

Quảng Cáo

Thống kê truy cập

Số người truy cập: 3715012

Số người Onlne: 64